* सुमन बाजपेयी
कॉल सेंटरचे नाव घेताच अस्खलित इंग्रजी बोलणारे, ग्राहकांच्या प्रश्नांना विशिष्ट शैलीत उत्तरे देणारे, उत्पादनातील गुणवत्तेबद्दल त्यांना पटवून देण्यात पटाईत असलेले, हेडफोन घातलेले तरुण मुला-मुलींचे चेहरे डोळयांसमोर येतात. कॉल सेंटरबद्दल मनात नेहमीच एक समज असतो की, महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यांची पैसे कमावण्यासाठी अर्धवेळ नोकरी करण्याची इच्छा त्यांना येथे आणते. कॉल सेंटरमध्ये उपलब्ध सुविधा आणि पैसा या दोन्ही गोष्टी त्यांना आकर्षित करतात. त्यामुळेच कामाचे तास अनियमित असूनही तरुणांचा मोठा गट तेथे काम करताना दिसतो.
आता मात्र कॉल सेंटरचे स्वरूप बदलू लागले आहे. आता विवाहित महिलाही कॉल सेंटरमध्ये कानाला हेडफोन लावून कम्प्युटरसमोर ग्राहकांशी बोलताना सहज दिसतात. विवाहित महिलांचा कॉल सेंटरमध्ये काम करण्याचा ट्रेंड मार्च २००४ मध्ये सुरू झाला.
पूर्वी विवाहित महिला नोकरी करत असल्या तरी त्यांची संख्या फारशी नव्हती. विप्रो कंपनीने अशा प्रकारचा प्रयोग पहिल्यांदाच गृहिणींसोबत केला. या क्षेत्रात महिलांचा सहभाग सध्या केवळ ५ टक्के आहे, मात्र त्यात अनपेक्षित वाढ होण्याची शक्यता या क्षेत्राशी संबंधित तज्ज्ञांनी व्यक्त केली आहे.
एक अनोखा प्रयोग
आतापर्यंत कॉल सेंटरमध्ये काम करणाऱ्यांचे वय १८ ते २५ वर्षे निश्चित करण्यात आले होते. प्रगत वयाच्या या युगात काम शिकल्यानंतर कंपन्या बदलण्याची सरासरी गेल्या वर्षीपर्यंत ३३ टक्के होती. यंदा त्यात ४० टक्के वाढ झाली आहे. एका कंपनीतून दुसऱ्या कंपनीत होणाऱ्या स्थलांतराच्या वाढत्या सरासरीला आळा घालण्यासाठी आता विवाहित महिलांना हेडफोन घालायला लावले जात आहेत. विशेषत: विप्रो, आयगेट, सॉफ्टवेअर, कॅपिटल आणि ई-फंड या ५ आयटी कंपन्यांनी यामध्ये आणखी एक नवीन प्रयोग केला आहे. ज्या महिलांची मुले शाळेत जात आहेत आणि संयुक्त कुटुंब आहेत त्यांना अधिक प्राधान्य दिले जात आहे.
उत्पादनाशी संबंधित, कंपनी विवाहित महिलांना नोकरी देत आहे, ज्या दिवसा किंवा रात्री कधीही त्यांचा वेळ देऊ शकतात. यात बोलण्याचे कौशल्य अधिक महत्त्वाचे आहे. या महिलांना १२ ते १५ हजार रुपये पगार देण्याचे आश्वासन दिले जात आहे, जे नंतर कार्यक्षमतेनुसार वाढविले जाऊ शकते.
