* गरिमा पंकज
हिल स्टेशन ट्रिप : औली असो वा मनाली, लेह असो वा दार्जिलिंग, मसूरी असो वा काश्मीर, पर्वतांवर जाण्याचा विचारच हृदयाला नवीन उत्साहाने भरून टाकतो. जेव्हा तुम्ही बर्फाळ भागात जाता तेव्हा उत्साह काही वेगळाच असतो. तुम्ही विचार करता की तुम्ही पर्वतांवर कसे जाल आणि बर्फाचे गोळे बनवून एकमेकांवर कसे फेकून खेळाल, सुंदर फोटो काढाल, तंबू लावाल आणि रात्री आकाश पहाल, साहसी खेळांचा आनंद घ्याल, कॅम्पफायरसोबत गाणे आणि खेळाल इत्यादी.
पण सत्य हे आहे की जेव्हा तुम्ही कोणत्याही तयारीशिवाय या ठिकाणी जाता तेव्हा ट्रिपदेखील त्रासदायक असू शकते. पर्वतांवर कोणत्याही प्रकारचा अंदाज काम करत नाही. मग ते हवामानाशी संबंधित असो, बर्फवृष्टी असो किंवा भूस्खलनाशी संबंधित असो. याचा अर्थ पर्वतांवर जाणे स्वतःमध्ये एक मोठा धोका आहे. कधीकधी हवामानातील बदलामुळे तुम्ही आजारी पडता, कधीकधी डोंगर चढताना तुम्हाला श्वास घेण्यास त्रास होतो किंवा तुमचे पाय दुखू लागतात. मग जर जास्त पाऊस पडला तर तुमचा प्रवास इतका खराब होतो की तुम्हाला त्या ठिकाणी परत जाण्याच्या विचारानेही चिडचिड होऊ शकते.
जर तुम्ही योग्य तयारी केली नाही तर ट्रेकिंग किंवा साहस करताना अनेक वेळा तुमच्यासोबत काहीतरी चूक होऊ शकते. म्हणून, पर्वतांमध्ये फिरायला आणि साहस करण्यासाठी जाताना काही गोष्टी लक्षात ठेवणे आणि काही तयारी करणे महत्वाचे आहे.
तर प्रवासापूर्वी आणि दरम्यान लक्षात ठेवण्याच्या या गोष्टींवर लक्ष केंद्रित करूया :
तुम्ही डोंगराळ भागात कुठेही जात असाल, तर समजून घ्या की तुम्हाला कुठेतरी थोडे पायी चढावे लागेल. जर तुम्हाला साहसाचा आनंद घ्यायचा असेल तर तुम्हाला आणखी तंदुरुस्तीची आवश्यकता असेल. म्हणून, यासाठी मानसिक आणि शारीरिकदृष्ट्या तयार रहा.
ट्रेकिंग दरम्यान पाय दुखणे टाळण्यासाठी आणि सहज ट्रेक करण्यासाठी, तुम्ही प्रवासाच्या किमान २० दिवस आधी ५-७ किमी चालण्याची सवय लावली पाहिजे जेणेकरून शरीर डोंगरावर चालण्यासाठी सहज तयार होईल.
तुम्ही नेहमी एक अतिरिक्त लहान रिकामी बॅग सोबत ठेवावी कारण जेव्हा तुम्ही एखाद्या ठिकाणी फिरायला जाल तेव्हा तुम्हाला मोठी बॅग हॉटेलमध्ये ठेवावी लागेल. डोंगरात कधीही पाऊस पडू शकतो, म्हणून एका लहान बॅगमध्ये (बॅकपॅक) अतिरिक्त कपडे, औषध, रेनकोट किंवा छत्री इत्यादी ठेवा आणि दिवसभर बॅग सोबत ठेवा जेणेकरून तुम्ही पावसात भिजल्यास किंवा आजारी पडल्यास या गोष्टी उपयोगी पडतील.
टेकडी ट्रिपमध्ये नेहमी अतिरिक्त मोजे, उबदार कपडे, मफलर, प्रथमोपचार किट, टॉर्च, अतिरिक्त बुटांच्या लेस, डायरी, पेन, रोख रक्कम, काही पासपोर्ट आकाराचे फोटो, ओळखपत्रांच्या काही फोटोकॉपी, छत्री, ग्लुकोज पावडर, मार्कर, लहान कात्री, बिस्किटे, नमकीन, चॉकलेट, रेनकोट, सनग्लासेस, कॅमेऱ्याची अतिरिक्त बॅटरी, अतिरिक्त मेमरी कार्ड, हातमोजे, गरम पाण्याची बाटली, दोरी, सुई आणि धागा, नाणी, छापील तिकिटे इ.
जर तुम्ही थेट विमानाने (दिल्ली ते लेह) उंचावर जात असाल तर डायमॉक्स टॅब्लेटसोबत ठेवा पण त्या डॉक्टरांनी सांगितल्यानुसारच वापरा.
नवीन शूज घालून सहलीला जाऊ नका. काही दिवस ते घाला आणि नंतर ते सहलीला घेऊन जा. चांगल्या कंपनीचे शूज खरेदी करा जेणेकरून ते फाटणार नाहीत किंवा पायाची बोटे अडखळून दुखणार नाहीत आणि तुम्ही डोंगराळ भागात न घसरता आरामात चालू शकाल.
नेहमी उलट्या रोखण्याच्या गोळ्या आणि कापूरचा बॉक्स सोबत ठेवा. जर तुम्हाला ऑक्सिजनची कमतरता जाणवत असेल तर तुम्ही कापूरचा वास घेत राहावा.
बॅकपॅक चांगल्या कंपनीची ट्रेक बॅग असल्याची खात्री करा, अन्यथा तुम्ही ट्रेक दरम्यान जास्त काळ ते वाहून नेऊ शकणार नाही आणि तुम्हाला पाठदुखीचा त्रास होऊ लागेल.
तुमच्या प्रवासाच्या नियोजनात नेहमीच एक अतिरिक्त दिवस वाचवा जेणेकरून जर काही कारणास्तव तुम्ही काही चुकलात तर उर्वरित दिवसात तुम्ही ते झाकून ठेवू शकाल.
प्रवासादरम्यान सनग्लासेस सोबत ठेवणे महत्वाचे आहे. पहिले म्हणजे, तुमचे फोटो खूप आकर्षक असतील आणि दुसरे म्हणजे, तुमचे डोळे स्नो ब्लाइंडनेससारख्या समस्यांपासून वाचतील. जर तुम्ही दिवसभर सनग्लासेसशिवाय बर्फात फिरलात तर तुमचे डोळे नक्कीच खराब होतील.
उबदार कपडे ठेवण्यास विसरू नका. याची एक मोठी यादी आहे. सर्वप्रथम, तुम्हाला थर्मल कपड्यांची आवश्यकता असेल. या कपड्यांमुळे तुम्ही थंडीशी मोठ्या प्रमाणात लढू शकाल. यासोबतच, तुम्हाला चांगल्या दर्जाचे आकर्षक जॅकेटदेखील लागतील. तुम्हाला अनेक जोड्या हातमोजे आणि मोजे लागतील. तुमचे डोके झाकण्यासाठी मंकी कॅप्स, स्कार्फ, मफलर; या गोष्टी तुमच्या डोक्याचे थंड बर्फाळ वाऱ्यापासून संरक्षण करतील. कपडे १-२ दिवसांपेक्षा जास्त काळ ठेवा कारण जर कपडे डोंगरात ओले झाले तर ते सहज सुकणार नाहीत.
जर तुम्ही कधी डोंगरात फिरायला गेलात तर तुमच्याकडे सनस्क्रीन असणे आवश्यक आहे. त्याचा एसपीएफ ३० किंवा त्याहून अधिक असावा. तुम्ही दररोज सकाळी खोलीतून बाहेर पडताच ते तुमच्या चेहऱ्यावर योग्यरित्या लावावे. यामुळे तुमचा चेहरा सुरक्षित राहील, तुमचा चेहरा क्रॅक होणार नाही आणि काळवंडणार नाही.
जेव्हा तुम्हाला साहस करायचे असेल
साहसी खेळ खूप रोमांचक असतात. पॅराग्लायडिंग करताना खडकावरून उठून, राफ्टिंग करताना पाण्यात उतरून किंवा उंच पर्वतांवर ट्रेक करून तुम्ही हवेत तरंगता तेव्हा किती थरार येतो याचा विचार करा. या सर्व साहसांचा सुंदर अनुभव घेण्यासाठी, काळजीपूर्वक नियोजन आणि तयारी करणे आवश्यक आहे. यापैकी सर्वात महत्वाचे म्हणजे तुमच्या सुरक्षिततेला प्राधान्य देणे.
पोशाखाची निवड
प्रत्येक खेळाच्या स्वतःच्या वेगवेगळ्या कपड्यांच्या आवश्यकता असतात. उंचावरील ट्रेकिंगसाठी, चढ-उतार असलेल्या तापमानाला तोंड देण्यासाठी थरांचे कपडे घालणे आवश्यक आहे तर स्कूबा डायव्हिंग आणि सर्फिंगसाठी, वेटसूट घालणे आवश्यक आहे.
सुरक्षा उपकरणे वापरा
सुरक्षा उपकरणे वापरा. उदाहरणार्थ, हेल्मेट, हार्नेस, लाईफ जॅकेट आणि गुडघा किंवा कोपर गार्ड सुरक्षित साहस सुनिश्चित करतात. सुरक्षा उपकरणे घालण्याशी कधीही तडजोड करू नका, जरी ते अस्वस्थ वाटत असले तरीही.
सहनशक्ती वाढवा
रॉक क्लाइंबिंग, राफ्टिंग आणि स्कीइंगसारख्या साहसी खेळांमध्ये शरीराच्या गाभ्याची आणि वरच्या भागाची ताकद आवश्यक असते. वजन प्रशिक्षण, शरीराचे वजन व्यायाम आणि कोर वर्कआउट्स समाविष्ट केल्याने मदत होऊ शकते.
श्वास घेण्याचे व्यायाम करा
उंचीवर किंवा पाण्याखाली स्कूबा डायव्हिंगसारख्या क्रियाकलापांमध्ये श्वासावर नियंत्रण आवश्यक असते. खोल श्वास घेण्याचे तंत्र शिकणे किंवा नियंत्रित श्वास घेण्याचा सराव करणे खूप फायदेशीर ठरू शकते. शारीरिक तयारी तुम्हाला दुखापती टाळण्यास आणि कठीण परिस्थितीत आरामदायी राहण्यास मदत करते.
हवामानावर लक्ष ठेवा
हवामान परिस्थिती साहसी खेळ यशस्वी किंवा अपयशी बनवू शकते. उदाहरणार्थ, जोरदार वाऱ्यात पॅराग्लायडिंग धोकादायक असते आणि पावसात रॉक क्लाइंबिंग जवळजवळ अशक्य असते.
ट्रेकिंगसाठी क्षेत्र समजून घ्या
जर तुम्ही ट्रेकिंग किंवा कॅम्पिंग करत असाल, तर तुम्हाला कोणते प्राणी भेटू शकतात हे जाणून घ्या. काही भागात अस्वल किंवा साप असे वन्यजीव आहेत. कसे प्रतिक्रिया द्यायची हे जाणून घेणे महत्वाचे आहे.
उंचावर जाताना
जर तुम्ही उंचावर जाणार असाल, जसे की डोंगरावरील ट्रेक, तर उंचीवरील आजार आणि कमी ऑक्सिजन पातळीसाठी तयार रहा. खूप लवकर चढणे समस्या निर्माण करू शकते, अगदी तंदुरुस्त लोकांसाठी देखील. हळूहळू चढणे, हायड्रेटेड राहणे आणि तुमच्या शरीराला जुळवून घेण्यासाठी वेळ देणे यामुळे मोठा फरक पडू शकतो.
उंचीवरील आजाराच्या लक्षणांमध्ये डोकेदुखी, मळमळ आणि श्वास लागणे यांचा समावेश आहे. जर तुम्हाला यापैकी कोणतीही लक्षणे जाणवत असतील, तर थांबणे आणि तुमच्या शरीराला जुळवून घेण्यासाठी वेळ देणे महत्वाचे आहे.
हायड्रेटेड राहा
उंच उंचीवर ट्रेकिंग केल्याने तुम्हाला वाटते त्यापेक्षा जास्त लवकर डिहायड्रेट होऊ शकते. भरपूर पाणी पिल्याने डोकेदुखी आणि चक्कर येणे टाळता येते.
कधी मागे वळायचे हे जाणून घ्या
धोकादायक परिस्थितीत स्वतःला जास्त ढकलणे योग्य नाही. साहसी खेळ म्हणजे मजा करणे आणि तुमच्या मर्यादांचा आदर करणे. साहसी खेळांमध्ये शारीरिक आव्हाने तसेच मानसिक आव्हाने असतात. उंची, खोल पाणी किंवा तीव्र प्रवाहांचा सामना करणे भयावह असू शकते परंतु मानसिक शक्ती तुम्हाला या भीतींवर मात करण्यास मदत करेल.
जेव्हा तुम्हाला ट्रेक करावे लागते
पर्वतांमध्ये ट्रेकिंग करताना नेहमी ट्रेकिंग स्टिक किंवा काठी सोबत ठेवा. काठीच्या आधाराने अनेक ठिकाणी ट्रेकिंग सोपे होते.
प्रत्येक बॅगेत नेहमीच तुमचे व्हिजिटिंग कार्ड ठेवा किंवा तुमच्या बॅगेवर मार्करने तुमचा संपर्क क्रमांक लिहा. जर तुम्ही तुमची बॅग कुठेतरी विसरलात, तर कदाचित कोणीतरी तुम्ही सोडलेल्या नंबरवर कॉल करू शकेल आणि तुम्हाला परत आणू शकेल.
ओडोमोससारखे कोणतेही डास प्रतिबंधक क्रीम नेहमी तुमच्यासोबत ठेवा. समजा तुम्ही जंगलात कॅम्पिंग करत आहात आणि रात्रभर डास तुमच्याभोवती फिरत असतील, तर तुमची झोप विस्कळीत होईल आणि दुसऱ्या दिवशीही. प्रत्येक ट्रिपमध्ये ते तुमच्यासोबत ठेवा. कधीकधी जर तुम्ही रात्री काही वेळ हॉटेलच्या खोलीची खिडकी उघडली आणि नंतर काही डास खोलीत आले तर तुमची झोप देखील विस्कळीत होईल. अशा परिस्थितीत, ओडोमोस कामी येईल.
जर तुम्ही धोकादायक ट्रेकसाठी जात असाल आणि तेही हिवाळ्यात किंवा पावसाळ्यात, तर लक्षात ठेवा की हिवाळ्यात बर्फवृष्टी आणि पावसाळ्यात भूस्खलनामुळे तुम्हाला १ किंवा २ दिवस कुठेही अडकून राहावे लागू शकते. अशा हवामानात, जर तुम्ही कडक वेळापत्रक बनवून परतीची फ्लाइट किंवा ट्रेन बुक केली तर डोंगरात अडकल्यामुळे त्या दिवशी ट्रेन किंवा फ्लाइट प्रवास चुकण्याची शक्यता असते. हिवाळा आणि पावसाळ्यात, तुमच्या नियोजित कार्यक्रमात नेहमीच १ किंवा २ दिवस जास्त ठेवा किंवा सुरक्षित क्षेत्रात पोहोचल्यानंतरच परतीचा प्रवास बुक करा.
रात्रीच्या वेळी, नेहमी तुमच्या मोबाईलची बॅटरी, पॉवर बँक, कॅमेरा बॅटरी गरम कपड्यांच्या काही जाड थरांमध्ये गुंडाळा आणि त्यांना बॅगेत मध्यभागी दाबून ठेवा कारण रात्रीच्यावेळी अति थंडीमुळे, तुमच्या सर्व उपकरणांची बॅटरी ती न वापरताही जलद संपत राहील. जर तुम्ही ती उघडी ठेवली तर तुमच्या सर्व उपकरणांची बॅटरी रात्रभर पूर्णपणे डिस्चार्ज होईल.
जर तुम्ही कमी उंचीवरून जास्त उंचीवर विमानाने प्रवास करत असाल, तर विमानातून उतरण्यापूर्वी तुमचे शरीर पूर्णपणे झाकून टाका. बरेच लोक दिल्लीहून लेहला फक्त १ तासात विमानाने प्रवास करतात आणि त्यांचे शरीर फक्त १ तासात उंचीमध्ये इतका मोठा बदल सहन करू शकत नाही आणि ते लेहमध्येच आजारी पडतात आणि लगेचच विमानाने लेहला परत दिल्लीला निघून जातात.
औषधे/वैद्यकीय किट तुमच्यासोबत ठेवा. जर तुम्ही दररोज कोणतेही नियमित औषध घेत असाल, तर प्रवासाच्या दिवसानुसार सर्व औषधे सोबत घेऊन जाण्याचा प्रयत्न करा. कमीत कमी ५ दिवसांचे अतिरिक्त औषध सोबत ठेवा. असे गृहीत धरा की डोंगराळ भागातही तुमची औषधे फक्त मोठ्या शहरांमध्येच मिळू शकतात पण ट्रेकवर किंवा लहान ऑफ बीट गावांमध्ये नाही. म्हणून, नेहमी तुमच्यासोबत एक लहान वैद्यकीय किट ठेवा ज्यामध्ये सर्दी, ताप, अतिसार, अपचन, गॅस, वेदना, उलट्या इत्यादींसाठी औषधे असावीत. दुखापत झाल्यास, तुमच्याकडे काही क्रीम, पॅरासिटामॉल, गरम पट्टी, कापूस, लहान कात्री असावी. वैद्यकीय किटमध्ये इलेक्ट्रोलाइट, ओआरएस, एनोचे काही पॅकेटदेखील असावेत.
ट्रेकिंग किंवा बर्फाळ मार्ग खूप निसरडे असतात. जर तुम्ही सामान्य शूज घालून चाललात तर तुम्ही घसरून तुमची हाडे मोडतील. म्हणून, तुम्ही मजबूत आणि चांगल्या दर्जाचे ट्रेकिंग शूज सोबत ठेवावेत. जर तुम्ही लांब हिवाळ्याच्या ट्रॅकवर जात असाल तर तुमच्यासोबत अतिरिक्त शूज असले पाहिजेत. शूज वॉटरप्रूफ असल्यास उत्तम.
नेहमी एक अतिरिक्त मोबाइल सोबत ठेवा. जर तुमचा मोबाइल ट्रेक दरम्यान कुठेतरी हरवला तर किमान तुम्ही अतिरिक्त मोबाइलने फोटो काढू शकाल. जर तुमचा फोन पडला आणि स्क्रीन पूर्णपणे तुटली असेल तर तुम्ही या अतिरिक्त फोनमध्ये सिम टाकून व्यवस्थापित करू शकता. तुम्ही त्यात ऑफलाइन नकाशे आणि गाणीदेखील ठेवू शकता जेणेकरून तुम्ही मुख्य फोनची बॅटरी न संपवता या फोनवरून गाणी इत्यादी ऐकू शकाल. मुख्य फोनचा स्टोरेज भरल्यावर तुम्ही डेटा यामध्ये ट्रान्सफर करू शकता.
नेहमी तुमच्यासोबत एक शिट्टी ठेवा. जर तुम्ही कधी अज्ञात पर्वतांवर एकटे अडकलात आणि मदतीसाठी ओरडताना तुमचा घसा दुखत असेल तर शिट्टी वाजवा. कोणत्याही परिस्थितीत, डोंगरात शिट्टीचा आवाज ऐकू येताच स्थानिक लोक सावध होतात.
ट्रेक दरम्यान भरपूर पाणी प्या. वाटेत कोणतेही पेय आढळल्यास, त्याला प्राधान्य द्या. ट्रेकपूर्वी पोटभर जेवू नका.
योग्य पर्याय निवडा
साहसी खेळांच्या बाबतीत, प्रत्येक साहसासाठी शारीरिक ताकद, जोखीम पत्करण्याचे धाडस आणि आवश्यक कौशल्ये आवश्यक असतात.
तुमच्या आवडी आणि आराम पातळीनुसार खेळ निवडा. जर तुम्हाला उंचीची सोय असेल, तर रॉक क्लाइंबिंग किंवा पॅराग्लायडिंग तुमच्यासाठी एक चांगला पर्याय असू शकतो. जर तुम्हाला पाणी आवडत असेल, तर राफ्टिंग किंवा सर्फिंगचा विचार करा.
तुमची फिटनेस पातळी काय आहे ते देखील पहा. काही साहसी खेळ शारीरिकदृष्ट्या कठीण असतात, त्यांना सहनशक्ती आणि अधिक ताकद आवश्यक असते, तर काही गरम हवेच्या बलूनिंगसारखे शारीरिकदृष्ट्या कमी कठीण असतात. परंतु तरीही ते रोमांचक असतात. स्कूबा डायव्हिंगसारख्या काही क्रियाकलापांसाठी विशेष ठिकाणी प्रवास करावा लागू शकतो.
लक्षात ठेवा की योग्य खेळ निवडणे तुमच्या सुरक्षिततेबद्दल तसेच तुमच्या वैयक्तिक आराम आणि आवडीबद्दल आहे. जोखीम जाणून घ्या. जरी तुम्हाला थ्रिलकडे आकर्षित केले जाऊ शकते, तरी संभाव्य धोके आणि धोक्यांबद्दल जागरूक असणे तितकेच महत्त्वाचे आहे. उदाहरणार्थ, रॉक क्लाइंबिंगसाठी तुम्हाला शिसे पडणे आणि दोरी जळणे याबद्दल जागरूक असणे आवश्यक आहे, तर सर्फिंगसाठी प्रवाह आणि भरती-ओहोटीचे ज्ञान आवश्यक आहे.
