कथा * इंदिरा दांगी
आधुनिक शाळांच्या एसी स्कुल बसमध्ये अवजड दफ्तर पाठीवर घेऊन मुलं बसमध्ये चढत होती. त्यांच्या मॉडर्न आया कॅपरी टीशर्टच्यावर घेतलेली ओढणी सांभाळत आपापल्या मुलांना बाय करत होत्या. रस्त्यावर कार ऑफिसेस, बिजनेसच्या दिशेने धावत होत्या. मागच्या सीटवर बसलेल्या साहेब लोकांचं सगळं लक्ष हातातल्या सेलफोनमध्ये असताना बाहेर गार्डने ठोकलेला सलाम त्यांच्या नजरेतून सुटलेला. ११, १३ आणि १५ वर्षांच्या मोलकरणी कामावर येत होत्या आणि कॉलनीचे सुरक्षा रक्षक त्यांची छेड काढत होते.
पॉश कॉलनीच्या समोरच्या हायवे लगतच्या झाडांवर ऊन अलगद उतरलेलं. त्यात रस्त्यावरच्या वाहतुकीमुळे उडणाऱ्या धुळीचे लोट मिसळलेले. पलिकडच्या बाजूला कलोनाइजरची यांत्रिक सेना उरलं सुरलं जंगल नेस्तनाबूत करण्यात व्यस्त. हायवेच्या दोन्ही बाजूला दोन उंच बोर्ड उभे होते. साकारते आहे नील जंगल सिटी, वसते आहे नील निझर सिटी.
कॉलनीच्या प्रवेशद्वाराशी दिमाखाने उभ्या पाम वृक्षांवरच्या पक्ष्यांनी का कोण जाणे अचानक मौन धारण केलं होतं. बाकी सगळं ठीक चाललं होतं. दुसऱ्या रांगेतल्या तिसऱ्या बंगल्यात राहणाऱ्या गृहिणीने आपल्या दोन्ही मुलांना स्कुल बसमध्ये सोडून आणि नवऱ्याला कारमध्ये टाटा करुन वरच्या बेडरुमच्या काचेच्या रेखीव जारमध्ये पाणी भरुन झालं होतं. आता ती आपल्या दोन्ही जर्मन शेफर्ड कुर्त्र्यांना उकडलेलं मांस खायला घालत होती. ती गप्प आणि उदास भासत होती. भारतीय लोकांना अशा स्त्रिया नेहमी पसंत पडतात ज्या सकाळी लवकर उठून सर्वांच्या जाण्याची तयारी करुन ठेवतात, घरातले लोक गेल्यानंतर त्यांची खरकटी भांडी आणि अंथरुणावर पडलेले ओले टॉवेल, कपडे गोळा करतात, घरी परतल्यावर सगळ्यांची बडदास्त ठेवतात आणि त्यांच्या अनुपस्थितीत घर नीटनेटकं ठेवतात. परिचित, शेजारी, नातेवाईक… जगात असं कोण नाही जे अशा गृहिणीचं उदाहरण आपल्या घरातल्या बायकांना देत नसेल. कव्हर्ड कँपस कॉलनीच्या मधोमध असलेलं गार्डन पार्क, गुळगुळीत रस्ते, त्यांच्या दुतर्फा लावलेली फुलझाडं, आणि ह्या सगळ्यांचं मिळून तयार झालेल्या निसर्गसुंदर परिसराने का कोणास ठाऊक पण एक शांतपणा धारण केला. बाकी सगळं चांगलं चाललं आहे. पहिल्या रांगेतल्या पहिल्या बंगल्यात राहणारे वयोवृद्ध दाम्पत्य आपल्या बाल्कनीत येऊन बसलं होतं. नुकत्याच घेतलेल्या नव्या कोऱ्या स्मार्टफोनवरुन ते आपल्या मुलांशी इतक्या उंच स्वरात बोलत होते, की वाटावं, ह्यांना सेलफोनची काय गरज आहे. ह्यांचा आवाज तर असादेखील त्यांच्या मुलांना ऐकू जात असेल. मग ते ऑस्ट्रेलियात असोत, वा नॉर्वे किंवा लंडनमध्ये.
इतक्यात कोण जाणे पर्शियन मांजराने गळा काढला. खरंतर तिची म्हातारी, रिटायर्ड, एकटी राहणारी मालकीण तिच्या जवळच पार्कमध्ये पळसाच्या झाडांखाली जॉगिंग करत होती. त्या झाडांच्या वेड्यावाकड्या वाढलेल्या फांद्यांमध्ये कलात्मकता दिसल्यामुळे अद्याप तरी त्यांच्यावर कुऱ्हाड चालवली गेलेली नव्हती.
अवघं आयुष्य आपल्याला हवं तसं जगून झाल्यावर ह्या यशस्वी स्त्री जवळ गप्पा मारायला फक्त हे पर्शियन मांजरच शिल्लक राहिलं होतं. आपल्या ऐसपैस वाढलेल्या शरीरामुळे थकून व्यायाम करत होती. विचार चालला होता की आज आपल्या मांजराला डॉक्टरांकडे नेऊन आणावं.
एका ड्युप्लेक्सच्या बाहेरुन वायुवेगाने निघून गेलेल्या कोणालातरी कोणीच पाहिलं नाही. ह्या घरात कायम गडबड असते. परवाच लग्न करुन गेलेली नवरी आज पहिल्या मूळाला माहेरी येणार आहे. घरात मुलीपेक्षा जावई बापुंच्या स्वागताची तयारी जास्त चालली होती. वडील सकाळी सकाळीच फुलं आणायला गेलेले. आईला किती पक्वान्नं करु आणि किती नाही असं झालेलं. धाकटा भाऊ फटाक्यांची पेटीच आणायला गेलेला. त्याने आपल्या ताईला कधीच सांगितलं नव्हतं की तो तिच्यावर आई इतकाच जीव टाकतो.
दुसऱ्या रांगेतल्या दुसऱ्या बंगल्यातली नोकरी करणारी आई आज पुन्हा कामावर जायला लेट झालेली. आयाच्या येण्याला आजदेखील पुन्हा उशीर झालेला. टिफिन, लॅपटॉप, फाइल्स सांभाळत ती धावतच कारकडे आली. आपल्या अति बिझी शेड्युलमुळे ती आज पण वळून आयाच्या कडेवर असलेल्या आपल्या दहा महिन्यांच्या मुलीला बाय करायला विसरुन गेली. लिव्ह इन रिलेशनशिपमधून झालेल्या ह्या मुलीच्या ह्या तरुण आईने आपल्या मुलीसाठीच आयुष्यात कधीच लग्न न करण्याचा निर्णय घेतला होता. अशा प्रकारे एकट्यानेच मुलीला वाढवण्याचं उदात्त काम आपण अंगिकारलं आहे असा समज मनात धरुन ती आई आपल्या कर्तव्यपथावर मार्गक्रमण करत होती.
जसं कोणी आहे, ज्याला मानवी शक्तीचं भय नाही. काहीतरी घडणार आहे. प्रतिध्वनी गप्प बसून ओरडतो आहे जसा, बाकी तर सारं रोजच्यासारखं उत्तम चाललंय कॉलनीमध्ये. शेजारी शेजारी राहणारी दोन मुलं वार्षिक स्नेहसंमेलनामुळे शाळेला सुट्टी असल्यामुळे मोबाइलमध्ये ऑनलाइन गेम खेळण्यात गुंग आहेत. सकाळचा नाश्ता घेऊन आईला देखील त्यांनी रुमच्या बाहेर घालवून दिलं आहे. खासगीपणाचा आग्रह इतका आहे की आई बाप देखील वेळ पाहून मुलांना सल्ले देण्याचा विचार करतात.
इथलं जीवन तात्कालिकतेमध्ये इतकं बुडून गेलं होतं की सहाव्या इंद्रियाची नैसर्गिक शक्ती बधीर होऊन गेली होती. काहीच ताडलं जाऊ शकत नव्हतं. सुरक्षित असल्याच्या भ्रमाने बेपर्वा झालेले लोक दैनंदिन कामांत येजा करत होते. कॉलनीच्या प्रवेशद्वारावर ओळखीच्या भासणाऱ्या पाहुण्याच्या लांबलचक कारकडे पाहून सलाम ठोकणारे गार्डस् आज देखील मिटलेल्या ओठांनी स्मित करत आहेत. दर दिवशीप्रमाणे पॉश कॉलनी आपल्या ऐश्वर्यात गुंग झालेली दिसत होती.
आता एका ड्युप्लेक्सच्या सजवलेल्या ड्रॉइंगरुममध्ये ११ वर्षांची मोलकरीण व्हॅक्युम क्लीनर चालवत होती. सोफ्याच्या कोपऱ्यात भुश्श्याने भरलेला हरणाचा देह सजवलेला होता. तिच्या बरोबर पाठीमागे बसलेल्या बिबट्यावर तिची नजर गेली. चालू असलेलं व्हॅक्युम क्लीनर त्याच्या दिशेने रोखण्यापूर्वी तिच्या मनात ह्या खेळण्याशी खेळावं असा बालसुलभ विचार येऊन गेला. मालकाच्या मुलांनी नुकतंच नवीन सजावट सामान मागवलं होतं. मोलकरणीला वाटलं ह्याच्याशी जरा खेळावं. पण तिला आईचे शब्द आठवले. मालकाच्या घरातल्या कोणत्याच वस्तुला हात लावायचा नसतो.
‘‘अरे हा तर एकदम खराखुराच वाटतो आहे,’’ असं म्हणत ती व्हॅक्युम क्लीनरसकट त्या बिबट्याजवळ जाऊ लागली आणि तिला तो बिबट्या आणखीच खरा वाटू लागला. पाहता पाहता त्या खेळण्याच्या चेहऱ्यावरचे भाव हिंस्र बनले. तेव्हा कुठे मोलकरणीला समजलं की हा तर खराखुरा बिबट्या आहे. त्याबरोबर जीव मुठीत धरुन ती बाहेर पळाली.
‘‘बिबट्या, बिबट्या… वाचवा वाचवा… घरात बिबट्या घुसला…’’ आईने शिकवलं होतं, काही संकट आलं की जोरात पळायचं आणि मोठमोठ्याने मदतीसाठी ओरडायचं. मोलकरीण मुलीच्या ओरडण्याने कॉलनीतल्या उच्चभ्रू शांततेवर ओरखडा उमटला.
‘‘बिबट्या आहे, आतमध्ये बिबट्या आला आहे बिबट्या.’’
सुस्तावलेले लोक दचकुन इकडे तिकडे पळू लागले. प्रत्येकाच्या हातात फोन होता. पण त्याचा वापर करावा हे कोणालाच सुचलं नाही. प्रत्येकजण बिबट्याच्या दिशेला धावला.
मोलकरीण मुलीने धूम ठोकली. ड्युप्लेक्सच्या बाहेर गर्दी जमा होऊ लागली. वयोवृद्ध दांपत्य वरच्या मजल्यावरच अडकलं होतं. खालच्या मजल्यावर बिबट्या असणार. दूर उभे लोक ह्यांना मदत कशी करावी ह्यावर विचार करु लागले.
‘‘एक शून्य शून्यला फोन लावा.’’
‘‘नाही नाही पोलिस नाही, वन विभागाला फोन लावा.’’
‘‘लंडन…’’
‘‘नाही, नॉर्वे…’’
वयोवृद्ध दांपत्य थरथरत्या हातांनी नव्याने घेतलेला मोबाइल फोन एकमेकांकडे देत घेत होतं. त्यांना कळत नव्हतं आता ह्यावेळी आपल्या कोणत्या मुलाला फोन करावा. तीन अत्यंत यशस्वी मुलांच्या आई बापांकडून ह्या क्षणी फोन सुटला आणि बाल्कनीतून खाली पडला.
वरच्या बाल्कनीत असलेलं वृध्द दांपत्य आणि खालच्या मजल्यावर असलेला बिबट्या हेच ह्या घडीचं सत्य होतं.
लोकं जमा होऊन ८-१० मिनिटं होऊन गेली होती पण अजून बिबट्या कोणालाच दिसला नव्हता. त्यामुळे बिबट्या खरंच आहे की नाही यावर शंका व्यक्त होऊ लागली. कोणीतरी मोलकरीण मुलीवर शेरा मारत म्हणालं देखील, की हे लोक आपलं लक्ष वेधून घेण्यासाठी एखाद्याचा खूनदेखील करतील. बिबट्या आल्याची आवई उठवणं तर अगदीच हे गार्डस्वर आघाडीची जबाबदारी सोपवली गेली. तिघांनी धीर एकवटून दरवाजातून आत डोकावून पाहिलं. बिबट्याचा पत्ता नव्हता.
‘‘आम्ही आत नाही जाणार.’’
‘‘मग तुम्हाला ठेवलंय कशासाठी.’’
‘‘सलाम ठोकायला अन भिकाऱ्याला टोकायला. असंच सांगितलं होतं बिल्डर सायबांनी. बिबट पकडण्याचं काम नाही आमचं,’’ असं म्हणून मागच्याच महिन्यात शहरात आलेला तरुण गार्ड दोन पावलं मागे हटला.
‘‘तुमच्यासाठी आम्ही महिन्याला किती रक्कम मेन्टेनन्सची मोजतो माहिती आहे का?’’
‘‘साहेब आमच्या बंदुका खऱ्या नाही. एअरगन आहेत.’’
‘‘काय…’’
आपल्या सोसायटीच्या सुरक्षेची जबाबदारी फुटकळ चिडिमार लोकांवर असल्याचं लक्षात येऊन सगळेच सर्द झाले.
नवरीच्या धाकट्या भावाने फटाक्यांची एक लड पेटवून ड्रॉइंगरुममध्ये फेकली. बिबट्या बाहेर आला आणि एकच हलाकल्लोळ झाला.
खऱ्याखुऱ्या बिबट्याला समोर बघून लोकांची पाचावर धारण बसली. तो बाहेर येऊन गर्दीच्या दिशेने धावला. लोक घाबरुन किंचाळत एकमेकांना मिठ्या मारु लागले. वाट फुटेल तिकडे पळाले. एका माणसाच्या डोक्यावर पाय देऊन बिबट्या पळाला. त्या बिचाऱ्याच्या गुळगुळीत टकलावर बिबट्याच्या नखांचे ओरखडे उमटले. बिबट्या दिशा बदलून धावला तर त्याच्याही पुढे धावणाऱ्या एका लठ्ठ माणसाला अस्थम्याचा अटॅक आला.
इतक्यात धावणाऱ्या बिबट्याची कोणातरी बाईशी टक्कर झाली. बिबट्या आणखीच भंजाळला आणि त्याने त्या बाईचं नरडंच पकडलं. कोणीतरी समोरची कुंडी उचलून बिबट्यावर फेकली तेव्हा कुठे बिबट्याने त्या बाईला सोडलं. आपली सगळी कामं अत्यंत नियोजनबद्ध रितीने करणाऱ्या ह्या लोकांनी साक्षात मृत्यू समोर उभा ठाकला तर काय नियोजन करायचं ह्याचा विचारच केलेला नव्हता. एकटी राहणारी मालकीण बाई आपल्या पर्शियन मांजराला शोधत होती. मांजर कुठे दिसत नव्हतं.
बिबट्या बावरुन कधी इकडे तर कधी तिकडे धाव घेत होता. शेवटी तो एका उघड्या असलेल्या ड्युप्लेक्समध्ये घुसला.
‘‘बेबी आतमध्ये आहे… बेबी अंदर हैं,’’ आया ओरडली. बाहेरचा गोंधळ ऐकून काय झालंय ते बघायला ती दार न लावताच बाहेर आली होती. दहा महिन्यांची मुलगी आत पाळण्यात झोपली होती.
अत्यंत घाबरलेली आयासारखी फोन लावत होती. सिंगल पेरेंट असलेली तरुण माता आपल्या कंपनीत इंटरनॅशनल क्लायंटच्या समोर प्रेझेंटेशन देत होती. आपली अवघी प्रतिभा आणि अनुभव पणाला लावून. पाणी पिण्याचा बहाणा करुन तिने सेकंदभर आपल्या फोनकडे नजर टाकली. घराच्या सीसीटिव्हीत मुलगी पाळण्यात शांत झोपलेली तिला दिसली. आयाचा कॉल तिने पुन्हा रिजेक्ट केला.
१३ वर्षांच्या मुलाने आपला स्मार्टफोन आपल्या मित्राकडे दिला आणि तो धावत ड्युप्लेक्समध्ये शिरला. सोशल मिडियावर लाइव शौर्य दाखवून प्रसिद्धी मिळवण्याची संधी अशी परत परत थोडीच मिळते. बरोबर ३ मिनिटांनंतर मुलीला कडेवर घेऊन तो बाहेर आला. जमलेल्या सगळ्यांनी टाळ्यांचा कडकडाट केला.
आता मित्र त्याच्या भोवती गोळा झाले.
‘‘आत बिबट्या होता का रे?’’
‘‘आत बिबट्या होता…? अरे मला वाटलं आग लागली आहे…’’ हे ऐकल्याबरोबर मित्राने लाइव व्हिडिओ बंद केला.
इकडे फुलांच्या छोट्या कुंड्यांमागे एकट्या मालकिणीला आपलं पर्शियन मांजर अखेर सापडलं. मालकीण त्याला छातीशी कवटाळत तिथेच फतकल मारुन बसली.
कोणीतरी धावत जाऊन ड्युप्लेक्सचा दरवाजा बंद केला. थोड्या वेळाने बिबट्या वरच्या बाल्कनीत गेला आणि तिकडून त्याने शेजारच्या बाल्कनीत उडी मारली. बिबट्या एकदम फ्लॅटमध्ये बसलेल्या जोडप्याच्या समोर. जोडप्याची अशी अवस्था झाली जसं की त्यातल्या तिचा नवरा समोर येऊन उभा राहिला आहे. समोरच्या बिबट्यापेक्षा त्यांना खालून येणाऱ्या लोकांच्या आवाजाची जास्त भीती वाटू लागली. सगळे बहुतेक इकडेच जमा होणार असावेत.
काही क्षणांपूर्वी ज्याचा सहवास त्या बाईला हवाहवासा वाटत होता तो आता एकदम नकोनकोसा वाटू लागला. आता पळायला सोडा, अंगावर कपडे चढवायला देखील वेळ नव्हता. बिबट्याने काही करण्यापूर्वीच गृहिणीने तिकडचा काचेचा जार उचलून बिबट्याच्या अंगावर फेकला.
बिबट्या भेलकांडून बाल्कनीतून खाली पडला. खाली तैनात असलेल्या दोन जर्मन शेफर्ड कुत्र्यांच्या मधोमध लांडग्यांसारखे दिसणारे ते तगडे कुत्रे आजपर्यंत कोणाला घाबरले नव्हते. खतरनाक प्रशिक्षण घेऊन मांसाचा आहार खाऊन पुष्ट झालेले ते कुत्रे समोरच्या बिबट्यावर गुरकावले.
दोन्ही शिकारी कुर्त्र्यांनी एकाचवेळी बिबट्यावर हल्ला चढवला. तोही अशावेळी जेव्हा बिबट्या भंजाळलेल्या अवस्थेत होता. एका बाजूला सर्वेश्रेष्ठ प्रशिक्षण घेतलेली जोडी आणि दुसऱ्या बाजूला जंगलात वाढलेली नैसर्गिक प्रतिभा. अशी प्रतिभा जिच्यावर चालू लागण्यापूर्वीच जंगलाच्या क्रौर्याचे संस्कार होऊ लागलेले असतात.
तिघांमध्ये रक्तरंजित संघर्ष सुरु झाला होता. दूर उभ्या गर्दीत बरेचसे लोक असे आहेत ज्यांनी हिंसा फक्त डब्ल्यूडब्ल्यूई आणि अॅनिमल चॅनल्सवर बघितली आहे. प्रत्यक्ष हिंसेशी त्यांचा संबंध आजपर्यंत आला नव्हता. काही उत्साही वीर उत्साहाच्या भरात फायर ब्रिगेड, पोलिस, वन विभाग, न्यूज चॅनल… जो नंबर आठवेल तो फिरवत होते. कुतुहलाने जमलेल्या मुलांना घरी घेऊन जाण्यासाठी आयादेखील काळजीने आलेल्या.
पाचव्या ड्युप्लेक्समध्ये राहणारीला येताना बघून बहुतेक लोकांचं लक्ष बिबट्यावरुन बाजूला झालं. हा कॉलनीतला सगळ्यात ग्लॅमरस चेहरा होता आणि सगळ्यात जास्त फॅशनेबल देखील. पण आता बिना मेकअप, घरातल्या कपड्यांत ती किती सामान्य दिसत होती आणि वयस्कर देखील.
काही वेळाच्या संघर्षानंतर रक्ताने माखलेला बिबट्या उभा राहिला एखाद्या विश्वविजेत्या पहिलवानाच्या थाटात. मरणासन्न झालेल्या दोन कुर्त्र्यांना मागे टाकून त्याने एका झोपेत कॉलनीची पलिकडची बाजू गाठली आणि तो गार्डनमधल्या अमेरिकन गवतात जाऊन बसला.
इकडे लोक बिबट्याला पकडायला येणाऱ्या रेस्क्यू टीमला फोन लावून लावून हैराण झाले होते.
धूळभरला हायवे पार करुन, पाम वृक्षांवरच्या पक्ष्यांना मौनात पाठवून, पर्शियन मांजराला आपल्या अस्तित्वाने घाबरवून, एकूणातल्या नैसर्गिक वातावरणाला सजग करुन, वायूवेगाने धावणारा आणि आपल्या अस्तित्वाची दखल अवघ्या कॉलनीला घ्यायला लावलेला तो बिबट्या आता शांत बसला होता. त्याच्या अंगावर उमटलेल्या ओरखड्यांमधून गळणारं रक्त खालच्या गवतात सांडून जमिनीत जिरत होतं.
ही तीच जमीन होती जिथे एकेकाळी तन्वी नदी ‘नील निझर’ वाहत असायची. त्या काळाची खूण म्हणून आता इथे फक्त ती दोन पळसाची झाडं शिल्लक उरली आहेत आणि मग बिबट्याला आपला परतीचा मार्ग आठवला. नदीतलं पाणी पिऊन ह्या झाडांच्या खालून सरळ जंगलाच्या दिशेने.
बिबट्या उसळून उठला, दोन तीन उड्यांत त्याने प्रवेशद्वार गाठलं. हायवे पार करुन नील जंगलाच्या झाडांना जमीनदोस्त करत असलेल्या यंत्रांच्या मधून वाट काढत उरल्या सुरल्या जंगलात दिसेनासा झाला.
इकडे कॉलनीत एक कोलाहल उठून शांत झाला आणि तिकडे जंगलात काय झालं कोणास ठाऊक.
