grihshobhika marathi lifestyle article Archives

दिवाळीत घराला द्या अनोखा लूक

* आभा यादव

दिवाळी हा आनंद आणि उत्साहाचा सण आहे. या ५ दिवसांच्या सणात महिला केवळ त्यांचे सौंदर्यच खुलवत नाहीत तर घरही सुंदर दिसावे यासाठी अनेक दिवस आधीच तयारी सुरू करतात. दिवाळी जवळ येताच, संपूर्ण घर स्वच्छ करण्यासोबतच, प्रत्येकजण आपले घर सर्वोत्तम सजावटीने सुंदर बनवण्यासाठी कोणतीही कसर सोडत नाही.

यासाठी, नेहमीप्रमाणे, प्रत्येकजण घराचा प्रत्येक कोपरा मेणबत्त्या आणि रंगीबेरंगी दिव्यांच्या झगमगाटाने उजळवतो. तर मग तुम्हीही या दिवाळीत तुमचे घर वेगळे आणि चांगले दिसावे असे काहीतरी का करू नये? त्यासाठी, आम्ही तुम्हाला काही परिपूर्ण, अनोख्या आणि आकर्षक कल्पना सुचवत आहोत ज्या तुम्ही तुमचे घर सुंदर आणि वैशिष्ट्यपूर्ण दिसण्यासाठी वापरू शकता :

सजावटीच्या उत्तम कल्पना

दिवाळीच्या काळात तुम्हाला बाजारात अनेक अनोख्या सजावटीच्या वस्तू मिळतील. तुम्ही तुमच्या घरानुसार सजावटीच्या वस्तू निवडाव्यात. काही जण त्यांचे घर सजवण्यासाठी खूप जास्त सजावटीच्या वस्तू खरेदी करतात, ज्यामुळे घर खूप भरलेले दिसते आणि चांगले दिसत नाही. जर तुम्ही काही अनोख्या कल्पनांचे पालन केले तर तुमचे घर दिवाळीच्या झगमगाटात स्वत:ची वेगळी चमक पसरवेल, त्यासाठी घराच्या मुख्य प्रवेशद्वारापासून सजावट का सुरू करू नये :

सजावटीची सुरुवात घराच्या मुख्य प्रवेशद्वारापासून

दिवाळीत घर सजवण्यासाठी घराच्या मुख्य प्रवेशद्वारापासून एक सुंदर रांगोळी काढा. रांगोळीने घर सजवणे, याकडे फार पूर्वीपासून स्वागत आणि उत्सवाचे प्रतीक म्हणून पाहिले जाते. आजकाल बाजारात तुम्हाला विविध डिझाइन्सचे स्टिकर्स असलेली रांगोळी मिळेल, जी तुम्ही मुख्य प्रवेशद्वाराच्या जमिनीवर सहज चिकटवू शकता, पण जर तुम्हाला काही सर्जनशील करायचे असेल तर पाण्यापासून आणि फुलांच्या पाकळ्यांपासून बनवलेली तरंगती रांगोळी बनवा.

तरंगती आणि कोपऱ्यावर काढलेली रांगोळी

यासाठी सुंदर डिझाइन असलेले एक मोठे भांडे किंवा वाडगा घ्या. तो पाण्याने भरा, नंतर दिवे, फुलांच्या पाकळ्या आणि इतर सुगंधी वस्तूंनी ते सजवा. अशा प्रकारची रांगोळी एक अद्वितीय कला आहे. तुम्ही हे भांडे घराच्या आत किंवा बाहेर कुठेही ठेवू शकता. ते नुसते जरी पाहिले तरी प्रसन्न वाटते आणि उत्सवाचे वातावरण देखील सर्वोत्तम बनते.

यासाठी तुम्हाला जास्त मेहनत करण्याची गरज नाही. याशिवाय, आजकाल फरशीच्या कोपऱ्यातील रांगोळी खूप लोकप्रिय आहे. जर तुमच्या घरात जागा कमी असेल तर रंगीबेरंगी फुले आणि हिरव्या पानांनी डिझाइन करून तुमच्या घराचा कोपरा सजवा.

प्रवेशद्वारावर तोरण असावे सुंदर

दिवाळीच्या निमित्ताने घराच्या दाराच्या सजावटीला विशेष महत्त्व असते. बाहेरून घराचा लूक असा असावा की, तो येणाऱ्या पाहुण्यांचे लक्ष वेधून घेईल. यासाठी बाजारात तुम्हाला रेडीमेड कमानी आणि तोरणं मिळतील. पण खऱ्या झेंडूच्या फुलांनी आणि हिरव्या आंब्याच्या पानांनी दरवाजा सजवल्याने घर खास दिसते. असे तोरण लावले नाही तर दिवाळीची सजावट आणि सणाचा आनंद अपूर्ण राहातो.

मातीच्या मटक्यांनी सजवा

तुम्ही मातीच्या मटक्यांनी घराचे प्रवेशद्वार सजवू शकता. यासाठी, तुम्ही मातीची मटकी एकावर एक ठेवून एक सुंदर रचना तयार करा आणि ती प्रवेशद्वाराच्या कोपऱ्यात ठेवा. रंगीत पेंटिंग, गोटा पट्टी, मिरर वर्कने ती सजवा. ही शैली सर्वांना प्रभावित करेल आणि लोक तुमच्या सजावटीचे कौतुक करताना थकणार नाहीत.

सजावटीचे दिवे

घराच्या अंतर्गत आणि बाह्य सजावटीसाठी दिवाळीत सजावटीच्या दिव्यांचा आनंद अनुभवायला विसरू नका. यासाठी टेबल लॅम्प, हँगिंग लॅम्प आणि फ्लोअर लॅम्प हे सर्वोत्तम पर्याय आहेत. तुम्ही टेबल लॅम्प कोपऱ्यातले टेबल, कपाट किंवा जमिनीवर ठेवू शकता. जेवणाच्या टेबलवर किंवा घराच्या प्रवेशद्वारावर लटकणारे दिवे छान दिसतात. दिवाणखाना किंवा शयनगृहात फ्लोअर लॅम्प मस्त दिसतात. जर तुम्ही वेगवेगळ्या ठिकाणी वेगवेगळ्या रंगांचे बल्ब लावले तर घरातील प्रकाश अधिकच उजळून निघेल.

डिझायनर मातीचे दिवे

या दिवाळीत तुम्ही मातीचे दिवेदेखील वापरू शकता. जेव्हा मातीच्या दिव्यातील मेणबत्तीचा प्रकाश दिव्याच्या डिझाइनमधून बाहेर पडतो तेव्हा त्याच्या प्रकाशात घर आणखी सुंदर दिसते. याच्या मदतीने तुम्ही घराची गच्ची आणि छत सजवू शकता, हे तुम्हाला बाजारात सहज मिळतील.

कंदील आणि जार स्टाईल दिवे

जर तुम्हाला या दिवाळीत तुमच्या घराला एक उत्कृष्ट लूक द्यायचा असेल तर साध्या मातीच्या दिव्यांपेक्षा वेगळ्या प्रकारचे दिवे वापरा. यासाठी तुम्ही कंदील शैलीचे दिवे खरेदी करू शकता. हे वेगवेगळ्या रंगांमध्ये बाजारात सहज उपलब्ध आहेत, ज्यामध्ये तुम्ही दिवे लावू शकता आणि तुमचे घर सजवू शकता. याशिवाय, तुम्ही रंगीबेरंगी आणि सुंदर जार स्टाईलचे दिवे देखील वापरू शकता. हे जार बाजारात सहज उपलब्ध आहेत.

रंगीबेरंगी दिव्यांच्या माळा

दिवाळीत घर उजळवण्यासाठी, घर रंगीबेरंगी विद्युत दिव्यांनी सजवता येते. बाजारात वेगवेगळ्या डिझाइन आणि रंगांच्या दिव्यांच्या माळा उपलब्ध आहेत, जसे की दिव्यांच्या आकाराची माळ, जी सुरू केल्यावर खूप सुंदर दिसते. फेयरी लाईट्स, जी घरात किंवा बाहेर कुठेही लावता येते. रंगीबेरंगी लाईट्स व्यतिरिक्त, पाईप फ्रिंज डेकोरेशन खूप सुंदर दिसते. तुम्ही ते घरातील खोल्या, खिडक्या आणि एलईडीच्या मागे लावू शकता. तुम्ही विविध डिझाइन आणि रंगांमध्ये एलईडी बल्ब खरेदी करून घर सजवू शकता.

काम करणाऱ्या जोडप्यांसाठी खास किचन

* प्रतिभा अग्निहोत्री

‘‘रोमा, माझं जॅकेट कुठे आहे?’’

‘‘ते तुझ्या कपाटात असायला हवं.’’

‘‘मला ते सापडत नाहीये. येऊन मला ते दे. आज माझी एक महत्त्वाची मीटिंग आहे आणि मला इथे कपडे सापडत नाहीत.’’

‘‘जर मी आत्ता आले तर मला जेवण पॅक करायला उशीर होईल.’’

‘‘अरे, मी तुला खूप वेळा सांगितले आहे की माझे सर्व लोकरीचे कपडे माझ्या कपाटात ठेव, पण तू ऐकत नाहीस. तू किचनमध्ये व्यस्त आहेस आणि मी अडचणीत आहे.’’

रोमा आणि तिचा नवरा रोहित यांचे सकाळी भांडण होतं आणि कधीकधी हे छोटे भांडण मोठे रूप धारण करतं.

हिवाळ्यात कोणालाही ब्लँकेटमधून बाहेर पडावेसे वाटत नाही आणि काम करणाऱ्या जोडप्यांना वेळेवर ऑफिसमध्ये पोहोचणे खूप कठीण होते, परंतु या हिवाळ्याच्या दिवसांची सर्वात मोठी खासियत म्हणजे उन्हाळ्याच्या तुलनेत या दिवसात अन्न लवकर खराब होत नाही. जर तुम्ही या दिवसांत या गोष्टी लक्षात ठेवल्या तर तुम्ही या रोजच्या भांडणापासून वाचू शकालच, शिवाय ऑफिसला वेळेवर पोहोचाल:

उपयुक्त आधुनिक गॅझट्स : बँक मॅनेजर असलेल्या सुजाता यांनी एकाचवेळी अन्न शिजवण्यासाठी ४ बर्नर वाला गॅस स्टोव्ह खरेदी केला आहे. ती म्हणते की स्वयंपाकघरात प्रवेश करताच ती डो मेकरमध्ये पीठ आणि राईस कुकरमध्ये तांदूळ ठेवते. ती इलेक्ट्रिक चॉपरमध्ये भाज्या चिरून दोन मिनिटांत शिजवते आणि ती रोटी मेकरमध्ये रोट्या तयार करते. अशा प्रकारे, संपूर्ण जेवण शिजवण्यासाठी तिला फक्त २० मिनिटे लागतात. आजकाल, रोटी मेकर, डो मेकर, राईस कुकर, ब्रेड मेकर, व्हेजिटेबल चॉपर, फूड प्रोसेसर, स्प्राउट मेकर, कॉफी मेकर अशी आधुनिक उपकरणे बाजारात उपलब्ध आहेत ज्यांच्या मदतीने तासनतासांचे काम मिनिटांत करता येते. तुमच्या गरजेनुसार या उपकरणांची मदत घेऊन तुम्ही तुमचे काम खूप सोपे करू शकता.

मोलकरणीची मदत घ्या : राजश्री, जी एका संयुक्त कुटुंबात राहणाऱ्या शाळेतील शिक्षिका आहे, तिच्यासाठी स्वयंपाक करणे आणि दररोज शाळेत पोहोचणे हे खूप कठीण काम असायचे. शाळेत उशिरा पोहोचण्याव्यतिरिक्त, तिला नीट तयारी करता येत नव्हती किंवा नाश्ताही करता येत नव्हता, पण जेव्हापासून तिने तिच्या पगारातून ४ हजार रुपये मोलकरीण ठेवण्यासाठी खर्च केले तेव्हापासून तिच्या आयुष्यात शांती आल्यासारखे वाटते. घरातील बहुतेक कामांसाठी तुम्ही घरकाम करणाऱ्या महिलेची मदत घ्यावी. यासाठी तुम्हाला थोडे जास्त पैसे खर्च करावे लागले तरी कंजूष होऊ नका कारण जेव्हा घरातील काम सुरळीत चालेल तेव्हाच तुम्ही तुमच्या कामावर आणि कुटुंबावर लक्ष केंद्रित करू शकाल.

जेवणाचे नियोजन : दररोज सकाळी रिचाला प्रश्न पडतो की आज काय शिजवायचे. तिने आधीच काहीही नियोजन केलेले नसल्यामुळे, ती मोलकरणीला सांगूही शकत नाही आणि या विचारामुळे बराच वेळ वाया जातो. हे टाळण्याचा सर्वोत्तम मार्ग जेवणाचे नियोजन हा आहे. आठवड्याच्या शेवटी, तुमच्या आठवड्याचा नाश्ता, दुपारचे जेवण, रात्रीचे जेवण आणि दुपारच्या जेवणाचे नियोजन करा. ते रेफ्रिजरेटरवर ठेवा जेणेकरून तुम्हाला दररोज मोलकरणीला सांगावे लागणार नाही. तुम्हाला हवे असल्यास, जेवणाचे नियोजन करताना तुम्ही कुटुंबातील सदस्यांची मदत देखील घेऊ शकता.

पूर्व तयारी : अंजली आणि आरुष एका बहुराष्ट्रीय कंपनीत सॉफ्टवेअर इंजिनिअर आहेत. अंजलीला स्वयंपाक करायला फारसा आवडत नाही आणि आरुषला मोलकरणीने बनवलेले जेवण आवडत नाही. त्याला स्वयंपाक करायलाही आवडते. आरुष म्हणतो, ‘‘ऑफिसहून आल्यानंतर आम्ही दोघेही भाज्या चिरतो, मसाले भाजतो आणि फ्रिजमध्ये ठेवतो. सकाळी आम्ही पाणी घालतो, त्यात मिसळतो आणि शिजवतो. दीदी चपाती आणि पराठे बनवण्याचे काम करते. अशा प्रकारे आम्हाला आमचे आवडते अन्न कमी श्रमात खायला मिळते.

वीकेंड किचनमध्ये साजरा करू नका : सहाय्यक प्राध्यापक शालिनी म्हणतात, ‘‘वीकेंड माझ्यासाठी एका उत्सवासारखे असतात. या दिवशी, वैयक्तिक सौंदर्यासोबतच, मी घर आणि किचनदेखील सजवते. अर्थात, माझे पतीदेखील मला यामध्ये मदत करतात. मला या दिवशी किचनमध्ये अडकून राहणे अजिबात आवडत नाही. मला या दिवशी बाहेर जाऊन जेवायला आवडते. वीकेंडला किचनमध्ये संपूर्ण वेळ घालवण्याऐवजी, तुम्ही मित्रांना भेटण्याचा आणि बाहेर जाण्याचा, मॉलमध्ये जाण्याचा किंवा झोमॅटो किंवा स्विगीकडून ऑर्डर देऊन आराम करण्याचा प्लॅन करावा. हो, या दिवसांमध्ये, मोलकरणीच्या देखरेखीखाली पुढच्या आठवड्याचे जेवणाचे नियोजन करा आणि तयारी करा जेणेकरून तुम्ही कोणत्याही ताण-तणावाशिवाय काम करू शकाल.’’

रेडीमेड फूड आइटम्स : घरी सर्वकाही बनवण्याऐवजी, रेडीमेड फूड वापरून पहा. जर तुम्हाला रेस्टॉरंट आणि हॉटेलमधील जेवण आणि नाश्त्याबद्दल स्वच्छतेची चिंता असेल, तर तुम्ही आजकाल बाजारात उपलब्ध असलेले तयार स्नॅक्स वापरू शकता. आजकाल बाजारात पराठे, मोमोज, सँडविच, भाज्या इत्यादी उपलब्ध आहेत, जे फक्त गरम करून खाऊ शकता. त्याचप्रमाणे, नाश्त्यासाठी दररोज काहीतरी ताजे बनवण्याऐवजी, ओट्स, कॉर्नफ्लेक्स, मुस्ली, सत्तू आणि ब्राऊन ऑम्लेटसारखे जलद, निरोगी जेवण वापरून पहा.

चटण्या आणि डिप्स : पुरेशा प्रमाणात नारळ आणि चणा डाळ यांची पांढरी चटणी, टोमॅटो आणि चणा डाळ यांची लाल साउथ इंडियन चटणी आणि मटार चटणी तयार करा आणि हवाबंद डब्यात ठेवा. डोसा, इडली किंवा उत्तपम बनवताना या चटण्या तुमची तयारी खूप सोपी करतील. हिरवी धणे-पुदिन्याची चटणी आणि लाल चिंचेची चटणी चाट, पकोडे इत्यादींमध्ये देखील खूप उपयुक्त आहे. त्याचप्रमाणे, तुम्ही दही हवाबंद डब्यात देखील ठेवू शकता. जलद डिपिंगसाठी त्यात ओरेगॅनो, चिली फ्लेक्स आणि टोमॅटो सॉस घाला. तुम्ही हे डिपिंग आणि चटण्या ऑफिसमध्ये देखील घेऊन जाऊ शकता.

डबलिंग असणे आवश्यक आहे : प्रेशर कुकर, पोळपाट-लाटणे, तवा, ऑफिस आणि शाळेत नेण्यासाठी जेवणाचे डबे कमीत कमी २ सेट ठेवा जेणेकरून मोलकरीण सकाळी उशिरा आली तर तुम्ही तुमचे काम सुरळीतपणे करू शकाल. या सर्व तयारीत, पतीला त्याच्या पत्नीला नियोजनापासून ते किचनमधील लहान कामांपर्यंत सर्व गोष्टींमध्ये मदत करावी लागेल. असे केल्याने, तुम्हा दोघांनाही तुमच्या व्यस्त आठवड्याच्या जीवनात एकत्र वेळ घालवता येईल, मग हे काम नवीन वर्षापासूनच का सुरू करू नये?

विद्यार्थी राजकारणात मुली महत्त्वाच्या असतात

* पूजा भारद्वाज

हे खरे आहे की जेव्हा आपण ‘विद्यार्थी राजकारण’ बद्दल विचार करतो तेव्हा आपण बहुतेकदा मुलांचे चित्रण करतो, कारण ते पारंपारिकपणे पुरुषांचे क्षेत्र मानले जाते. तथापि, ही धारणा हळूहळू बदलत आहे आणि मुलीदेखील या क्षेत्रात एक मजबूत उपस्थिती निर्माण करत आहेत. अधिकाधिक मुली विद्यार्थी राजकारणात सक्रिय होत आहेत आणि महाविद्यालये आणि विद्यापीठांमध्ये नेते म्हणून उदयास येत आहेत. अनेकदा, मुली व्यासपीठांवर उघडपणे त्यांचे विचार व्यक्त करतात आणि समाजात सकारात्मक बदल घडवून आणण्यासाठी काम करतात.

विद्यार्थी राजकारणात मुलींचा सहभाग ही एक महत्त्वाची आणि प्रेरणादायी कहाणी असू शकते. अशा अनेक मुली आहेत ज्यांनी विद्यार्थी राजकारणात स्वत:चे स्थान निर्माण केले आहे आणि समाजात सकारात्मक बदल घडवून आणण्यास हातभार लावला आहे. एका लहान शहरातील एक सामान्य मुलगी माया ही त्यापैकी एक होती. तथापि, तिला असे वाटले की महाविद्यालयात फक्त काही लोकच आवाज उठवू शकतात. तिचा असा विश्वास होता की विद्यार्थ्यांच्या समस्या, विशेषत: मुलींशी संबंधित समस्या सोडवण्यासाठी कोणतीही ठोस कारवाई केली जात नाही.

मायाला जाणवले की कॉलेजचे वातावरण मुलींसाठी सुरक्षित नाही. वर्गापासून ते वसतिगृहापर्यंत, मुलींना समान वागणूक दिली जात नव्हती. बऱ्याचदा, त्यांना त्यांच्या वर्गातील परीक्षांमध्ये किंवा कार्यक्रमांमध्ये समान संधी दिल्या जात नव्हत्या. तिला या समस्यांनी त्रास होत होता, पण बोलण्याचे धाडस तिला कधीच झाले नाही.

मग एके दिवशी, महाविद्यालयीन विद्यार्थी संघटनेच्या निवडणुका आल्या आणि मायाने स्वत:ला उमेदवार म्हणून पुढे केले. हा निर्णय सोपा नव्हता, कारण तिला माहित होते की हा एक राजकीय आखाडा आहे, ज्यासाठी केवळ धैर्यच नाही तर लोकांशी संपर्क साधण्याची आणि पाठिंबा मिळवण्याची क्षमता देखील आवश्यक आहे.

मायाने तिच्या वर्गात आणि महाविद्यालयात मुलींना भेडसावणाऱ्या समस्यांवर लक्ष केंद्रित करून सुरुवात केली. तिच्या मोहिमेदरम्यान, तिने मुलींसाठी सुरक्षा, समानता आणि चांगल्या शैक्षणिक सुविधा वाढवण्याचे आश्वासन दिले. माया कॉलेजच्या प्रत्येक कोपऱ्यात फिरली, विद्यार्थ्यांशी भेटून त्यांच्या समस्या समजून घेतल्या आणि प्रस्ताव तयार केला.

निवडणुकीत मायाला तीव्र स्पर्धेचा सामना करावा लागला, परंतु तिच्या प्रामाणिकपणा आणि मुद्द्यांवर केंद्रित रणनीतीमुळे तिला यश मिळाले. माया कॉलेजची पहिली महिला विद्यार्थी संघटनेची अध्यक्ष बनली. तिच्या विजयाने केवळ तिलाच नाही तर कॉलेजमधील सर्व मुलींना हे दाखवून दिले की जर त्यांनी आवाज उठवला तर त्या बदल घडवून आणू शकतात. मायाच्या या उपक्रमाने कॉलेजमध्ये एक उदाहरण घालून दिले, हे सिद्ध केले की जर एखाद्याकडे काहीतरी साध्य करण्याची इच्छाशक्ती असेल तर ती साध्य करता येते.

महाविद्यालयीन राजकारणात मुलींचा सहभाग महत्त्वाचा आहे आणि तो अनेक दृष्टिकोनातून पाहता येतो. मुलींनी महाविद्यालयीन राजकारणात का भाग घ्यावा आणि त्यातून त्यांना कोणते फायदे मिळू शकतात याची काही कारणे येथे दिली आहेत. तथापि, विद्यार्थी राजकारणात सहभागी होणे मुलींसाठी अनेक प्रकारे फायदेशीर ठरू शकते. ते केवळ त्यांच्या वैयक्तिक विकासाला चालना देत नाही तर समाजात सकारात्मक बदल घडवून आणण्याचा एक शक्तिशाली मार्ग देखील असू शकतो. विद्यार्थी राजकारणाचे काही प्रमुख फायदे येथे आहेत जे विशेषत: मुलींसाठी महत्वाचे आहेत :

नेतृत्व कौशल्यात वाढ

विद्यार्थी राजकारणात सहभागी होऊन मुली त्यांचे नेतृत्व कौशल्य वाढवू शकतात. त्या विविध उपक्रम आयोजित करतात, निर्णय घेण्यास सक्षम असतात आणि संघांना मार्गदर्शन करतात. यामुळे त्यांचे नेतृत्व कौशल्य बळकट होते, जे त्यांच्या वैयक्तिक आणि व्यावसायिक जीवनात खूप उपयुक्त ठरू शकते.

आत्मविश्वास मिळवा

विद्यार्थी राजकारणात सहभाग घेतल्याने मुलींचा आत्मविश्वास वाढतो. त्यांना स्टेजवर बोलण्याची, त्यांचे विचार व्यक्त करण्याची आणि समस्यांवर उपाय शोधण्याची संधी मिळते. यामुळे स्वावलंबन वाढते आणि त्यामुळे आत्मविश्वास वाढतो जो त्यांना आयुष्यभर मदत करतो.

सामाजिकरित्या सक्रिय

राजकारणात सहभागी होऊन, मुली त्यांच्या महाविद्यालयीन आणि समाजातील समस्या ओळखू शकतात. त्या महिलांचे हक्क, शिक्षण, सुरक्षितता आणि आरोग्य अशा विविध सामाजिक मुद्द्यांवर काम करतात. यामुळे त्यांना समाजात सकारात्मक बदल घडवून आणण्याची संधी मिळते.

समानता आणि समान संधी

जेव्हा मुली राजकारणात भाग घेतात तेव्हा त्या समाजात समानतेसाठी काम करतात. यामुळे समान संधी उपलब्ध होण्यास आणि त्यांच्या हक्कांचे संरक्षण होण्यास मदत होते. विद्यार्थी राजकारणाद्वारे त्या हे सिद्ध करू शकतात की त्या कोणत्याही पुरुष नेत्यापेक्षा कमी नाहीत.

समाजसेवेची संधी

विद्यार्थी राजकारणापासून ते समाजसेवेपर्यंत मुली त्यात सक्रिय सहभागी होऊ शकतात. ते त्यांच्या महाविद्यालयात आणि समाजात बदल घडवून आणण्यासाठी विविध योजना आणि कार्यक्रम राबवू शकतात, जसे की गरिबांना मदत करणे, शिक्षणाला प्रोत्साहन देणे आणि महिलांचे संरक्षण करणे.

निर्णय घेण्याची क्षमता

राजकारणातील सहभागामुळे मुलींना निर्णय प्रक्रियेत सहभागी होता येते, ज्यामुळे त्यांचे व्यक्तिमत्व वाढते. तसेच कठीण परिस्थितीत माहितीपूर्ण आणि अचूक निर्णय घेण्यास सक्षम बनवते, ज्यामुळे त्यांना जीवनाच्या इतर पैलूंमध्ये मदत होते.

नेटवर्किंग आणि व्यावसायिक संबंध

राजकारणात सक्रिय राहिल्याने मुलींना नवीन लोकांना भेटण्याची आणि नेटवर्क तयार करण्याची संधी मिळते. यामुळे त्यांच्या व्यावसायिक जीवनात नवीन संधी निर्माण होतात. भविष्यातील करिअर घडवण्यासाठी देखील ते उपयुक्त ठरू शकते.

कायदेशीर आणि राजकीय जागरूकता

विद्यार्थी राजकारणामुळे मुलींना त्यांचे हक्क आणि कर्तव्ये यांची जाणीव होते. त्यांना सरकार आणि इतर संस्था कशा काम करतात आणि त्या आपला आवाज कसा उठवू शकतात हे समजते. ही कायदेशीर आणि राजकीय जाणीव निर्णय घेण्यास मदत करते.

विरोधी विचार समजून घेणे

राजकारणात सहभागी झाल्यामुळे, मुलींना विविध विचारसरणी आणि दृष्टिकोनांचा अनुभव मिळतो. यामुळे त्यांना इतरांचे विचार समजून घेण्याची आणि त्यांचा आदर करण्याची क्षमता विकसित होण्यास मदत होते. यामुळे त्यांचे दृष्टिकोन व्यापक होण्यास मदत होते.

कौटुंबिक आणि सामाजिक सीमा ओलांडणे

जेव्हा मुली राजकारणात येतात तेव्हा त्या पारंपारिक आणि सामाजिक अडथळे तोडून त्यांच्या स्वप्नांचा पाठलाग करतात. यामुळे त्यांना त्यांच्या क्षमतेला साकार करण्याची एक उत्तम संधी मिळते.

अशाप्रकारे, विद्यार्थी राजकारणात मुलींचा सहभाग केवळ त्यांच्या वैयक्तिक विकासासाठीच महत्त्वाचा नाही तर सामाजिक बदल आणि समानतेच्या दिशेने एक महत्त्वाचे पाऊल आहे. ते त्यांना त्यांच्या हक्कांचे रक्षण करण्याची, त्यांचा आत्मविश्वास वाढवण्याची आणि त्यांच्या नेतृत्व कौशल्यांना बळकटी देण्याची एक उत्तम संधी प्रदान करते.

ऑनलाइन शॉपिंगचे व्यसन

* पूजा भारद्वाज

ऑनलाइन शॉपिंग म्हणजे ऑनलाइन खरेदीचा ट्रेंड खूप वेगाने वाढला आहे, कारण संपूर्ण बाजारपेठ तुम्हाला फक्त एका क्लिकवर उपलब्ध आहे. त्यामुळे घरबसल्या सर्वकाही खरेदी करणं सोपं झालं आहे. राधिकालादेखील ऑनलाइन शॉपिंग करायला खूप आवडायचे. जेव्हा कधी मोबाईल हातात असायचा तेव्हा तिचे डोळे ऑनलाइन शॉपिंग वेबसाइट्सवर चिकटलेले असायचे. दररोज ती नवीन उत्पादने पाहात असे आणि गरज नसतानाही काहीतरी ऑर्डर करत असे. एके दिवशी तिला ‘फक्त आजसाठी’ उपलब्ध असलेली ७० टक्के सवलतीची एक उत्तम ऑफर दिसली. तिला नवीन काहीही नको होते, पण ती इतक्या मोठ्या सवलतीकडे दुर्लक्ष करू शकली नाही. त्यामुळेच तिने लगेच एक नवीन ड्रेस, काही बूट आणि एक बॅग मागवली.

दुसऱ्या दिवशी पॅकेज आले. जेव्हा तिने वस्तू पाहिल्या तेव्हा तिच्या लक्षात आले की, ड्रेसचा रंग चित्रात दाखवल्याप्रमाणे नव्हता, बुटांचा आकारही बरोबर नव्हता आणि तिच्याकडे आधीच बॅग होती. तेव्हा राधिकाच्या लक्षात आले की, ती निरुपयोगी गोष्टींवर पैसे वाया घालवत आहे. तिचे कपाट आधीच कपडे आणि अॅक्सेसरीजने भरलेले होते, त्यापैकी बरेच तिने फक्त एकदा किंवा दोनदा वापरले होते.

काही आठवड्यांनंतर, तिने तिचे बँक खाते तपासले तेव्हा तिच्या लक्षात आले की, तिच्या ऑनलाइन खरेदीमुळे तिला खूप पैसे खर्च करावे लागले आहेत. तिला हे देखील जाणवले की, ती वारंवार अशा गोष्टी खरेदी करत होती ज्याची तिला अजिबात गरज नव्हती.

ही व्यथा फक्त राधिकाची नाही तर आपल्यापैकी अनेकांसोबत असे घडते. ऑनलाइन शॉपिंग करणं सोपं आणि आकर्षक आहे, पण जर व्यवस्थित लक्ष दिले नाही तर ती सवय बनू शकते ज्यामुळे आपण अनावश्यक खर्च करू शकतो. म्हणून, ऑनलाइन शॉपिंग नेहमीच विचारपूर्वक केले पाहिजे.

गरज आणि इच्छा यातील फरक समजून घ्या

ऑनलाइन शॉपिंग करताना, आपण अनेकदा आपल्या गरजा आणि इच्छा यातील फरक विसरतो. एखादी नवीन गोष्ट पाहिल्यावर आपले मन लगेच ती खरेदी करण्यास आतुर होते, पण ती गोष्ट खरोखर आपल्यासाठी आवश्यक असतेच असे नाही. खरेदी करण्यापूर्वी, स्वत:ला हा प्रश्न विचारा की, हे खरोखर माझ्यासाठी आवश्यक आहे का? जर उत्तर ‘नाही’ असेल, तर ती वस्तू खरेदी करणे टाळा.

बजेट ठरवा

तुमच्या ऑनलाइन खरेदीवर नियंत्रण ठेवण्याचा सर्वोत्तम मार्ग म्हणजे काटेकोर बजेट तयार करणे. महिन्याच्या सुरुवातीलाच किती खर्च करायचा आहे, हे ठरवा आणि त्यानुसार खरेदी करा. बजेटचे पालन करून तुम्ही अनावश्यक खर्च टाळू शकाल आणि पैसे वाचवू शकाल.

झटपट ऑफर्स आणि डील्स टाळा

ई-कॉमर्स वेबसाइट्सवर नेहमीच काही ना काही ‘फ्लॅश सेल’, ‘एक्सक्लुझिव्ह डील’ किंवा ‘मर्यादित काळासाठी ऑफर’ चालू असतात. हे सर्व फक्त तुम्हाला भुरळ घालण्यासाठी असतात, जेणेकरून तुम्ही निरुपयोगी वस्तू खरेदी कराल. या ऑफर्समध्ये अडकू नका. लक्षात ठेवा, फक्त स्वस्त आहे म्हणून ते तुमच्यासाठी फायदेशीर आहे असे नाही. फक्त काहीतरी स्वस्त मिळविण्यासाठी गरजेपेक्षा जास्त खर्च करू नका.

स्वत:वर नियंत्रण ठेवण्याची सवय लावा

ऑनलाइन शॉपिंगपासून दूर राहाण्यासाठी आत्म-नियंत्रण खूप महत्वाचे आहे. जेव्हा कधी तुम्हाला शॉपिंग साइट्स ब्राउझ करायच्या असतील तेव्हा स्वत:ला व्यस्त ठेवा. अभ्यास, काम किंवा छंद यासारख्या इतर क्रियाकलापांवर लक्ष केंद्रित करा. याशिवाय जर तुम्हाला अनावश्यक खरेदीची सवय झाली असेल तर तुमच्या मोबाइलमधून शॉपिंग अॅप्स अनइंस्टॉल करा किंवा नोटिफिकेशन अलर्ट म्हणजे आगाऊ सूचना बंद करा.

उत्पादन पुनरावलोकन आणि किंमतीची तुलना करा

अनेकदा आपण एखादे उत्पादन पाहून प्रभावित होतो आणि ते लगेच खरेदी करतो, परंतु उत्पादनाबद्दलच्या पूर्ण माहितीशिवाय खरेदी करणे चुकीचे ठरू शकते. खरेदी करण्यापूर्वी, वेगवेगळ्या वेबसाइटवरील त्याच्या किंमतीची तुलना करा आणि त्याचे रिव्ह्यू म्हणजे पुनरावलोकन वाचा. ते तुम्हाला हे ठरवण्यास मदत करतील की, उत्पादन तुमच्या गरजांसाठी योग्य आहे की नाही.

ईमेल आणि नोटिफिकेशन अलर्ट बंद करा

बहुतेक ई-कॉमर्स साइट्स आणि शॉपिंग अॅप्स सतत नवीन ऑफर आणि विक्रीबद्दल ईमेल आणि नोटिफिकेशन अलर्ट म्हणजेच आगाऊ सूचना पाठवतात. ते तुम्हाला पुन्हा पुन्हा खरेदी करण्यास प्रवृत्त करते. तुम्ही तुमच्या ईमेलवरून या प्रमोशनल सबस्क्रिप्शनमधून सदस्यता रद्द करू शकता आणि अॅप्सवरील नोटिफिकेशन बंद करू शकता. यामुळे तुम्हाला या ऑफरची वारंवार आठवण करून दिली जाणार नाही.

इतरांप्रमाणे वागणे टाळा

कधीकधी आपले मित्र, सहकारी किंवा सोशल मीडिया आपल्याला ते खरेदी करत असलेल्या वस्तू खरेदी करण्यास भाग पाडतात, परंतु प्रत्येकाच्या गरजा आणि बजेट वेगळे असते. म्हणूनच इतरांकडे पाहून खरेदी करू नका. जर तुम्ही फक्त सामाजिक प्रतिष्ठेसाठी किंवा दाखवण्यासाठी खरेदी करत असाल तर हा छंद तुमचा खिसा रिकामा करू शकतो.

वधूच्या रूपातील सेलिब्रिटी

* सोमा घोष

साडी आणि लेहेंगा चोळी हा भारतीय संस्कृतीशी निगडित एक अतिशय खास पोशाख आहे. विशेष प्रसंगी तो परिधान केल्याने तुम्ही एकाचवेळी ग्लॅमरस आणि पारंपरिक दिसू शकता. कोणत्याही मुलीची खास दिवसासाठी साडी ही पहिली पसंती असते. या लग्नसराईत तुम्ही नवविवाहित वधू होणार असाल तर घाबरण्याची गरज नाही. या ५ सेलेब्सच्या लुक्सवरून तुम्हाला चांगली कल्पना मिळेल. चला, ते लुक्स कोणते, ते पाहूयात :

आलिया भट्ट

आलिया भट्ट आणि रणवीर कपूर यांनी त्यांच्या लग्नासाठी अतिशय सौम्य रंग निवडला होता. बहुतेक नववधू लाल आणि मरूनसारख्या रंगांना प्राधान्य देतात, तर आलिया ऑफ-व्हाइट साडीमध्ये अतिशय सुंदर वधू दिसत होती. खरंतर लग्नाची संकल्पना पांढरी आणि सोनेरी होती. यामुळेच वधू-वर या दोन रंगांच्या सब्यसाचीच्या पोशाखात दिसले.

कानातले, गळयातले, बांगडया आणि बिंदीसह आलियाने तिचा वधूचा लुक पूर्ण केला. तिची केशरचनाही खूप खास होती. एका वधूने लग्नासाठी केस मोकळे ठेवल्याचे बऱ्याच दिवसांनी पाहायला मिळाले. लग्नासाठी आलियाने अंबाडा किंवा हेअरस्टाइलऐवजी केस साधेच ठेवले होते. सुंदर बिंदीने तिची साधी केशरचना खास बनवली.

आलियाने तिच्या आयुष्यातील अतिशय खास दिवसासाठी विशेष मेकअप निवडला, जो तिच्या पेस्टल पोशाखाने परिपूर्ण दिसत होता. तिचा बेस ड्यूई होता. तिच्या गालांना किंचित गुलाबी रंग दिला गेला होता. तिच्या सुंदर लुकमागील रहस्य म्हणजे सेलिब्रिटी मेकअप आर्टिस्ट पुनीत बी. सैनी होते.

कतरिना कैफ

कतरिना कैफ आणि विकी कौशलचे लग्न गेल्यावर्षी ९ डिसेंबरला राजस्थानमध्ये झाले. त्यांच्या लग्नात पंजाबी लुक होता. त्यांच्या लग्नाकडे सर्वांचेच लक्ष लागले होते. कतरिनाचा लुक एकदम वेगळा आणि सुंदर होता, जो आजच्या नववधूंना आवडतो. कतरिना कैफने लाल रंगाचा सब्यसाचीचा लेहेंगा घातला होता. कतरिनाचा संपूर्ण लुक राजा-रजवाडयांच्या वधूसारखा होता. तिच्या लेहेंग्याची स्वत:ची अशी वेगळी खासियत होती.

या लेहेंग्यावर सोन्याच्या धाग्यांनी भरतकाम केले होते. कतरिनाच्या लेहेंग्याचा ब्लाऊज आणि दुपट्टयानेही तिच्या लुकला रॉयल लुक दिला होता. भरजरी लेहेंग्यात सोनेरी धाग्यांनी कलाकुसर केलेले भरतकाम होते. हाताने विणलेला मटका सिल्क, वधूच्या लेहेंग्यात नजाकतीने केलेले नक्षीकाम आणि मखमली भरतकाम जरदोसी काठाने जोडले होते. यासोबतच कतरिनाचे वधूचे दागिने म्हणजे बांगडया आणि हातफूल खास होते. कतरिनाचा मेकअप आर्टिस्ट डॅनियल बाउर होते, जे मेकअपमध्ये डोळे हायलाइट करण्यावर अधिक विश्वास ठेवतात. कतरिना कैफने तिच्या डोक्यावर एक भरजरी दुपट्टा घेतला होता, त्यावर इलेक्ट्रो प्लेटेड सोने आणि पिटा चांदीने हातानी केलेल्या नक्षीकमासह कस्टमट्रिम केले होते.

आजकाल दोन दुपट्टा घेण्याचा ट्रेंड आहे. कतरिनाने लेहेंग्यासोबत २ दुपट्टे घेतले होते. दोन्ही जवळपास सारखेच दिसत होते. कतरिनाने सब्यसाची ज्वेलरी कलेक्शन निवडले. कतरिनाने २२ कॅरेट सोन्याचे दागिने घातले होते, त्यासोबत तिने गळयात अखंड हिऱ्यांनी बनवलेला भारदस्त हार घातला होता. याशिवाय तिने मोठी नथ आणि कपाळाला भारदस्त राजस्थानी बिंदी लावली होती.

दीपिका पदुकोण

दीपिका आणि रणवीर सिंह यांचा विवाह नोव्हेंबर २०१८ मध्ये झाला. त्या काळात तिने सर्वांना वेगळया वधूच्या लुकची ओळख करून दिली. लग्नात दीपिकाने पारंपरिक साडीला विशेष महत्त्व दिले. कोकणी लुकसाठी, तिने बर्नट केशरी रंगाची कांजीवरम साडी नेसली होती, जी कोकणी परंपरेला प्रतिबिंबित करते, ज्यामध्ये जरीचे धागे, ब्रोकेड सिल्क कांजीवरम होते. यासोबत तिने दक्षिणेकडील मंदिरातील दागिन्यांसारखे दागिने घातले होते.

याशिवाय दागिन्यांमध्ये तिने गुट्टापुसालू नेकलेस, कानातले, बांगडया, चोकर, बिंदी इत्यादी परिधान करून एक वेगळा लुक केला, जो तिच्या ऑन-स्क्रीन वधूच्या पोशाखापेक्षा पूर्णपणे वेगळा होता. दीपिका पदुकोणचे दोन विधींनुसार लग्न झाले. तिने लाल रंगाचा लेहेंगा घातला होता. दीपिकाचा हा ब्रायडल लुक खूप लोकप्रिय झाला. लेहंग्याचे डिझाईनही तिच्या चाहत्यांना खूप आवडले. लग्नापूर्वी दीपिका पदुकोणच्या बंगळुरू या मुळ शहरात एका खास कार्यक्रमाचे आयोजन करण्यात आले होते. या प्री-वेडिंग सेरेमनीमध्ये दीपिकाने मँगो कलरचा सूट परिधान केला होता. तो फॅशन डिझायनर सब्यसाची मुखर्जी यांनी डिझाइन केला होता. दीपिकाची आई उज्ज्वला पदुकोणनेही सुंदर सिल्कची साडी नेसली होती.

मौनी रॉय

अभिनेत्री मौनी रॉयने गोव्यात मित्र सूरज नांबियारसोबत लग्न केले. मौनी आणि दुबईतील व्यावसायिक सूरज नांबियार बऱ्याच दिवसांपासून एकत्र फिरत होते. त्यांच्या लग्नाचे विधी दोन प्रकारे पार पडले. पहिला विवाह मल्याळी रितीरिवाजांनुसार तर दुसरा बंगाली रितीरिवाजांनुसार पार पडला.

मौनीने लाल रंगाचा लेहेंगा घातला होता, ज्यात ती खूप सुंदर दिसत होती. मौनी रॉयचा ब्राइडल लुक खूपच ग्लॅमरस होता. तिच्या लेहेंग्याचा रंग लाल होता आणि तिचा दुपट्टाही खूप खास होता.

मौनी रॉयने तिच्या मेहेदी समारंभासाठी पिवळया रंगाचा लेहेंगा घातला होता, त्यावर सोनेरी जरीकाम केले होते. या लेहेंग्यासोबत तिने कुंदन असलेली बिंदी आणि कानातले घातले होते. मौनी रॉय तिच्या हळदीत पांढऱ्या आणि सोनेरी रंगाच्या लेहेंग्यात दिसली, सोबतच तिने फुलांचे दागिनेही घातले होते.

मौनीने तिच्या बंगाली लग्नात डिझायनर सब्यसाचीने डिझाइन केलेला लाल लेहेंगा घातला होता. तिचे लग्न आणि ब्राइडल लुक खूप मस्त होता, जो लोकांना खूप आवडला. मौनीच्या वधूच्या दुपट्टयाच्या काठावर ‘आयुष्यमती भव’ असे लिहिले होते. मौनीच्या लेहेंग्याची किंमत लाखोंमध्ये होती.

मौनीच्या दागिन्यांबद्दल बोलायचे तर तिने पारंपरिक दागिने घातले होते, तिने तिच्या वधूच्या लुकसाठी हिरवे आणि सोनेरी छटा असलेले अखंड हिरे आणि पन्ना दागिने निवडले. पातळ नथीसह मौनीने कपाळाला भारदस्त बिंदी लावली होती. तिचा लेहेंगा लाल रंगाचा होता. पती सूरजने सौम्य सोनेरी रंगाची शेरवानी घातली होती.

गोव्यात झालेल्या मल्याळी लग्नात मौनीने लाल काठ असलेली पांढरी साडी नेसली होती. लांब वेणी आणि महागडया दागिन्यांसह मौनीने तिचा लुक पूर्ण केला.

पायल रोहतगी

पायल-संग्रामने १२ वर्षे जुन्या नात्याला लग्न असे नाव दिले. लग्नासाठी त्यांनी गुजरात किंवा हरियाणा नव्हे तर आग्रा शहर निवडले. जेपी पॅलेसमध्ये त्यांचे लग्न झाले. पायल आणि संग्रामने आग्रा येथील जेपी पॅलेसमध्ये ७ फेऱ्या घेऊन त्यांच्या आयुष्याचा नवीन प्रवास सुरू केला. पायल आणि संग्राम १२ वर्षांपासून प्रेमसंबंधात होते. इतकी वर्षे एकमेकांना चांगले ओळखल्यानंतर अखेर दोघांनी लग्न करण्याचा निर्णय घेतला. पायल रोहतगी लाल लेहेंग्यात अपेक्षेपेक्षा जास्त सुंदर दिसत होती.

पायल नाकात नथ, बांगडया आणि बिंदीमध्ये खूप गोंडस दिसत होती. तिने लाल रंगाचा लेहेंगा घातला होता, तर संग्रामने तिच्या पोषाखला मिळतीजुळती पांढऱ्या रंगाची शेरवानी घातली होती. पायल आणि संग्रामची प्रेमकथा फिल्मी कथेपेक्षा कमी नाही. पायलने ‘लॉकअप’ या शोमध्ये खुलासा केला होता की, ती कधीच आई होऊ शकत नाही. यामुळे ती संग्रामला दुसरीशी लग्न करण्यास सांगत होती, मात्र संग्रामने काहीही न ऐकता पायलशीच लग्न केले.

पायलच्या लुकबद्दल बोलायचे झाल्यास, मेकअप आर्टिस्ट चंदन भाटिया यांनी चमकदार हलका मेकअप केला होता, जो सर्व प्रकारच्या पोशाखांवर चांगला दिसतो. यासोबत पायलने क्लासिक रेड लिप्स आणि रोमँटिक वॉटरफॉल ब्रेडसला प्राधान्य दिले.

पायल आणि संग्राम यांनी एकमेकांशी मिळतेजुळते पोशाख घातले होते, ही आजकाल एक फॅशन आहे. दिल्ली आणि अहमदाबादच्या डिझायनर्सनी तिच्या लग्नाचे कपडे डिझाइन केले होते. पायलने लग्नाच्या दिवशी आजीने दिलेले दागिने घातले होते, कारण अशा दागिन्यांमुळे परंपरा जपण्यास मदत होते. तिच्या वधूच्या पोशाखासोबतच तिने तिच्या भावी पतीचा पोषाखही पसंत केला. पायलच्या वेडिंग लुकचीही खूप चर्चा झाली. पायलने हळदी समारंभासाठी पिवळया रंगाचा लेहेंगा निवडला होता, ज्यामुळे संपूर्ण वातावरण हळदीच्या रंगाने रंगलेले दिसत होते.

लग्नासाठी योग्य वय काय आहे

* रेणू गुप्ता

‘‘शेफाली, आजकाल तू खूप शांत आणि उदास दिसत आहेस. काही समस्या आहे का?’’ शेफालीची जवळची मैत्रीण, मनदीप, जिचे नुकतेच लग्न झाले होते, तिने शेफालीला विचारले.

‘‘नाही, नाही, काहीच नाही.’’

‘‘मला खरं वाटत नाही, काहीतरी आहे जे तुला त्रास देत आहे. तू आता पूर्वीसारखी बडबड करत नाहीस. नेहमीच कुठेतरी हरवल्यासारखी आणि उदास राहातेस. तू आता माझी ती पूर्वीची सतत बोलणारी आणि मोठ्याने हसणारी मैत्रीण राहिली नाहीस. मला सांग काय झालं? अगं, मी तुझी सर्वात चांगली मैत्रीण आहे. कुणाच्या प्रेमात तर पडली नाहीस ना?’’

मनदीपने शेफालीला थोडेसे चिडवत विचारले. तेव्हा ती मोठ्याने म्हणाली, ‘‘अगं, हेच तर दु:ख आहे, की मी असे काहीही केले नाही. हे माझे पीएचडीचे पहिले वर्ष आहे आणि माझी आजी माझे लग्न लावण्यासाठी माझ्या वडिलांच्या मागे लागली आहे, पण सध्या मी लग्नासाठी अजिबात तयार नाही.’’

‘‘म्हणून मी माझ्या वडिलांना आणि आजीला स्पष्टपणे सांगितले की, आधी मी माझी पीएचडी पूर्ण करेन, नंतर चांगली नोकरी मिळवेन. त्यानंतरच मी लग्न करेन. लग्नापूर्वी मला स्वत:च्या पायावर उभे राहायचे आहे आणि हेच कारण आहे की माझे वडील आणि आजी घरात नेहमीच वाद घालतात.’’

‘‘तुझे बरोबर आहे, लग्नानंतर मुलींवर इतक्या जबाबदाऱ्या येतात की, त्या स्वत:साठी काहीही विचार करू शकत नाहीत. माझ्याकडे बघ, पदवीनंतर मी इंटिरियर डिझायनिंगचा अभ्यास करावा आणि इंटिरियर डिझायनर व्हावे, स्वतंत्र व्हावे, माझी स्वत:ची ओळख असावी अशी माझी खूप इच्छा होती, पण माझे वडील हृदयरोगी असल्याने, मला वयाच्या अवघ्या २३ व्या वर्षी लग्न करावे लागले.

‘‘आता आयुष्य घरकाम आणि स्वयंपाकापुरते मर्यादित आहे. माझा पती महिन्यातून २० दिवस कामानिमित्त घराबाहेर असतो, त्यामुळे मला कुटुंबाची काळजी घ्यावी लागते. माझे वृद्ध सासरेही आमच्यासोबत राहातात. त्यांची काळजी घेण्याची जबाबदारी माझ्यावर आहे. म्हणून मी तुला इतक्या लवकर लग्नाच्या जाळ्यात अडकण्याचा सल्ला कधीच देणार नाही. स्वावलंबी असणे खूप महत्वाचे आहे. आयुष्य फक्त एकदाच मिळते.

‘‘लग्नाचे वय झाले, म्हणून लग्न करू नकोस. मी माझ्या अनुभवातून शिकले की जेव्हा तुम्ही मानसिकदृष्ट्या तयार असाल तेव्हाच लग्न करावे.’’

शेफालीच्या घरी बसून त्या दोघी मैत्रिणी गप्पा मारत होत्या, तेवढ्यात अचानक त्यांची आणखी एक मैत्रीण, यंग इंडिया सायकॉलॉजिकल सोल्युशन्सची संस्थापक आणि संचालिका डॉ. सीमा शर्मा तिथे आली आणि त्यांची चर्चा सुरूच राहिली. डॉक्टर सीमा यांनी दोन्ही मैत्रिणींना काही प्रश्न विचारले आणि त्यांना सांगितले की जर या प्रश्नांची उत्तरे हो असतील तर तुम्ही लग्नासाठी तयार आहात, असे निश्चितपणे समजू शकता.

तर आता आम्ही तुम्हाला डॉ. सीमा यांनी त्यांना कोणते प्रश्न विचारले ते सांगतो :

तुम्ही आर्थिकदृष्ट्या स्वतंत्र आहात का?

लग्नापूर्वी प्रत्येक मुलीने आर्थिकदृष्ट्या स्वतंत्र असले पाहिजे. तुम्ही आनंदी जीवन तेव्हाच जगू शकता जेव्हा तुम्ही तुमच्या मूलभूत गरजा तसेच आरामदायी आणि सुंदर जीवनासाठी आवश्यक असलेल्या गरजा स्वत: पूर्ण करू शकाल. आजच्या सामाजिक रचनेत, लोक दिवसेंदिवस अधिकाधिक स्वार्थी होत चालले आहेत. प्रत्येकाला स्वत:साठी आणि स्वत:च्या आनंदासाठी जगायचे असते. म्हणूनच, मुलींना आनंदी आणि समाधानी जीवन जगावे, यासाठी आर्थिक स्वातंत्र्य खूप महत्वाचे आहे. त्यांनी त्यांच्या कोणत्याही इच्छा पूर्ण करण्यासाठी त्यांच्या पतीवर अवलंबून राहू नये.

डॉ. सीमा म्हणाल्या की, आजही पुरुषी अराजकता आणि स्वार्थी मानसिकतेमुळे अनेक पतीना त्यांच्या मालमत्तेवर आणि पैशांवर एकाधिकारशाही हवी असते आणि त्यामुळेच ते त्यांच्या पत्नीलाही त्यापासून दूरच ठेवतात.

म्हणूनच प्रत्येक मुलीने तिच्या क्षमतेनुसार आणि आवडीनुसार शिक्षण घेऊन यशस्वी करिअर घडवण्यासाठी सर्वतोपरी प्रयत्न करावे, जेणेकरून ती कधीही कोणावर अवलंबून राहाणार नाही आणि स्वत:च्या बळावर आनंदी जीवन जगू शकेल.

घराच्या आत आणि बाहेर तुमच्या बहुआयामी जबाबदाऱ्या पार पाडण्यास तुम्ही तयार आहात का?

लग्नानंतर तरुणींवर अनेक जबाबदाऱ्या येतात. आजही, तथाकथित लिंग समानतेच्या या युगात, घर सुरळीत चालवण्याची जबाबदारी घरातील महिलेची मानली जाते. याशिवाय मुलांचे संगोपन, त्यांना शिक्षण देणे, सामाजिक बांधिलकी पूर्ण करणे इत्यादी जबाबदारी पत्नीवर असते. म्हणून, जेव्हा तुम्हाला असे वाटेल की, तुम्ही या जबाबदाऱ्या चांगल्या प्रकारे पार पाडण्यासाठी मानसिकदृष्ट्या तयार आहात, तेव्हाच लग्नाला होकार द्या.

तुमचे आणि तुमच्या जोडीदाराची मूल्यं आणि स्वप्नं सारखी आहेत का?

लक्षात ठेवा, लग्न म्हणजे फक्त प्रेमसंबंध, मेणबत्तीच्या प्रकाशात जेवण आणि भेटवस्तूंची देवाणघेवाण नाही. प्रत्यक्षात, लग्न ही अशी भागीदारी आहे ज्यामध्ये तुम्ही लग्नानंतर तुमच्या जोडीदारासोबत तुमचे आर्थिक व्यवहार, ध्येये, मुलांचे संगोपन करण्याची पद्धत, जीवनाकडे पाहाण्याचा तुमचा दृष्टिकोन, जीवनमूल्ये समजून घेता. म्हणूनच, जेव्हा तुम्ही तुमच्या भावी जोडीदारासोबत हे सर्व चांगल्या प्रकारे समजून घेता तेव्हाच लग्न करा. या सर्व मुद्द्यांवर तुमचे तुमच्या जोडीदाराशी एकसारखे मत असणे गरजेचे नाही, परंतु तुमच्या स्वप्नांचा आधार एकच असणे महत्त्वाचे आहे.

जोडीदारासोबत सकारात्मक जवळीक साधण्यासाठी तुम्ही तयार आहात का?

यशस्वी लग्नाची पहिली अट म्हणजे परस्पर मोकळेपणा आणि नातेसंबंधातील जवळीकता. जवळीकता म्हणजे केवळ निरोगी लैंगिक संबंध नसून, पती-पत्नीमधील खोल भावनिक जवळीक होय.

परस्पर भावनिक जवळीक हा यशस्वी वैवाहिक जीवनाचा पाया आहे. म्हणून लग्न करण्यापूर्वी, तुमच्या जोडीदारासोबत निरोगी सकारात्मक जवळीक साधण्यासाठी तुम्ही तयार आहात, याची खात्री करा.

तुमच्या आणि तुमच्या भावी जोडीदारामध्ये चांगली समज आहे का? तुम्ही तुमच्या जोडीदाराची जीवनमूल्ये, तत्त्वज्ञान, स्वभाव, चांगल्या प्रकारे समजून घेता आणि ओळखता का?

तुम्हाला तुमचे संपूर्ण आयुष्य तुमच्या जोडीदारासोबत घालवावे लागते. अनेक आव्हानात्मक परिस्थितींना एकत्र तोंड द्यावे लागते. म्हणूनच, जर परस्पर समजूतदारपणा असेल तर जीवनातील कठीण आव्हानांना तोंड देणे तुमच्यासाठी तुलनेने सोपं होईल.

तुम्ही तुमच्या आणि तुमच्या जोडीदारातील कमतरतांबद्दल सहज चर्चा करू शकता का?

जर या प्रश्नाचे उत्तर हो असेल तर तुम्ही लग्नासाठी तयार आहात, कारण अशा परिस्थितीत तुमच्या दोघांमध्ये एक बंध निर्माण होतो. समन्वय साधण्यात अडचण येण्याची शक्यता कमी असते.

तुमच्या जोडीदारासोबत तुम्हाला आरामदायी वाटते का?

तुमच्या भावी जोडीदारासोबत तुमच्या आरामदायकतेचे महत्त्व ओळखा. त्याच्यासमोर तुम्ही आरामदायी आहात की अस्वस्थ आहात? जर तुम्हाला त्याच्यासोबत कोणत्याही प्रकारची अस्वस्थता वाटत असेल, त्याच्यासमोर तुमच्या मनात कोणत्याही प्रकारची नकारात्मक भावना येत असेल, तुम्हाला चिंता किंवा अस्वस्थ वाटत असेल तर हे धोक्याचे लक्षण आहे. त्यामुळे लग्नाचा निर्णय घेण्यासाठी तुम्ही आणखी थोडा वेळ घ्यावा.

तुम्हाला तुमच्या जोडीदारासोबत वेळ घालवायला आवडते का?

जर उत्तर हो असेल तर याचा अर्थ असा की, तुम्ही आता त्याच्याशी लग्न केले पाहिजे, पण जर उत्तर नाही असेल तर याचा अर्थ असा की, तुम्ही तुमच्या नात्याला जास्त वेळ दिला पाहिजे. जर तुम्हाला तुमच्या जोडीदाराचा कंटाळा आला असेल, मानसिकदृष्ट्या थकवा जाणवत असेल किंवा चिडचिड होत असेल तर ते चांगले नाही. जर तुम्हाला या नात्यात कोणत्याही प्रकारचा मानसिक त्रास होत असेल तर ते धोक्याचे लक्षण आहे. अशावेळी तुम्ही लग्न करण्याच्या तुमच्या निर्णयावर पुनर्विचार करावा.

लग्नाकडून तुमच्या अपेक्षा वास्तववादी आहेत का?

तुम्हाला हे लक्षात ठेवावे लागेल की, तुमच्या भावी जोडीदारासोबतचा तुमचा वैवाहिक प्रवास नेहमीच आनंदी राहाणार नाही. या प्रवासादरम्यान, तुम्हाला काही कटू, अनुभव येऊ शकतात, ज्यामुळे तुमच्या जीवनाची चव काहीशी कडू होईल. तुमच्या वैवाहिक जीवनात फक्त आनंदाचे क्षणच येणार नाहीत. कधीकधी, काही परिस्थितीत, तुमच्या जोडीदाराची वागणूक तुम्हाला निराश करू शकते.

अशावेळी जर तुम्हाला वाटत असेल की तुम्ही या आव्हानात्मक परिस्थितींना हसून आणि कोणतीही चिंता न करता तोंड देऊ शकता तर याचा अर्थ असा की, तुम्ही आता लग्नासाठी पूर्णपणे तयार आहात.

तुम्हाला आणि तुमच्या जोडीदाराला मूल हवे आहे का?

जर तुम्ही आणि तुमचा होणारा पती सहमत असाल की, तुमच्या आयुष्यात योग्यवेळी एक मूल येईल, सोबतच जर लग्नानंतर तुमच्या दोघांनाही मुलाच्या संगोपनाची जबाबदारी वाटून घेण्यास काही हरकत नसेल तर याचा अर्थ असा की, तुम्ही आता लग्न करू शकता. जर तुम्हाला मूल हवे असेल पण तुमच्या जोडीदाराला ते नको असेल तर तुम्हाला तुमच्या निर्णयाबद्दल पुन्हा विचार करावा लागेल.

लग्नानंतर तुमच्या जोडीदाराच्या स्वभावात मोठा बदल होईल अशी तुम्हाला अपेक्षा आहे का?

जर या प्रश्नाचे उत्तर हो असेल तर ते चांगले लक्षण नाही. तुम्हाला तुमच्या भावी पतीला त्याच्या आहे त्या स्वभावासह स्वीकारावे लागेल, पण जर तुम्हाला वाटत असेल की, हे तुमच्यासाठी शक्य नाही तर तुम्हाला तुमच्या निर्णयाचा पुनर्विचार करावा लागेल. लक्षात ठेवा, कोणत्याही माणसाचा मूळ स्वभाव, चारित्र्य आणि व्यक्तिमत्व बदलता येत नाही, पण जर तुमच्यामध्ये तुमच्या जोडीदाराला त्याच्या उणिवा, कमतरता आणि कमकुवतपणासह स्वीकारण्याची क्षमता असेल तर याचा अर्थ असा की, तुम्ही लग्नाचा निर्णय घेऊ शकता.

भारतीय देश सोडून का जात आहेत?

* मिनी सिंह

भारतात सीएए म्हणजेच नागरिकत्व सुधारणा कायदा लागू झाल्यानंतर नागरिकत्वाच्या मुद्द्यावर चर्चा जोरात सुरू आहे. सीएएच्या माध्यमातून भारत शेजारील ३ देशांतील गैर-मुस्लिम धार्मिक अल्पसंख्याकांना नागरिकत्व देईल, पण एक सत्य असेही आहे की, एकीकडे भारत शेजारील देशांतील लोकांना नागरिकत्व देणार आहे तर दुसरीकडे दरवर्षी लाखो भारतीय नागरिकत्वाचा त्याग करून विदेशी नागरिकत्व स्वीकारत आहेत.

अलीकडेच, केंद्रीय गृह मंत्रालयाने संसदेत सांगितले की, २०२१ मध्ये सुमारे १.६३ लाख भारतीयांनी त्यांचे नागरिकत्व सोडले. २०२० मध्ये सुमारे ८५ हजार २५६ लोकांनी आपले नागरिकत्व सोडले. २०१९ मध्ये १.४ लाख भारतीयांनी त्यांचे नागरिकत्व सोडले. २०१५ ते २०२१ या ७ वर्षांच्या आकडेवारीवर नजर टाकली तर ९.२४ लाख भारतीयांनी देश सोडला आणि ते विदेशी नागरिक झाले. २१ डिसेंबर २०२३ रोजी, ३०३ प्रवाशांना घेऊन जाणारे विमान, ज्यात बहुतांश भारतीय होते, ते सर्व मानवी तस्करीचे शिकार असल्याच्या संशयावरून फ्रान्समध्ये थांबवण्यात आले. हे विमान संयुक्त अरब अमिरातीहून मध्य अमेरिकन देश निकाराग्वाला जात होते. पोलीस अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, त्या विमानातील ६६ प्रवासी गुजरातचे तर इतर पंजाबचे होते. या प्रवाशांमध्ये ११ अल्पवयीन मुलांचाही समावेश होता.

अवैध प्रवेश

यावरून असे दिसून येते की, पंजाब आणि गुजरातमधील गरीब खेड्यांतील हे प्रवासी बेकायदेशीरपणे अमेरिका किंवा कॅनडामध्ये जाण्याच्या उद्देशाने निकाराग्वाला जात होते. ‘डंकी विमान’ भारतात परत पाठवल्यानंतर काही आठवड्यांनी, गुजरात पोलिसांनी निकाराग्वा सीमेवरून भारतीयांना बेकायदेशीरपणे अमेरिकेत हलविणाऱ्या १४ दलालांवर गुन्हा दाखल केला. यातील बहुतांश दलाल गुजरातमधील होते तर काही दिल्ली, मुंबई आणि दुबईतील होते. बेकायदेशीरपणे अमेरिकेत प्रवेश करण्यासाठी या दलालांनी प्रवाशांकडून ६० ते ८० लाख रुपये घेतल्याचे तपासात समोर आले. प्रवाशांनी ते खलिस्तानी आहेत, असे सांगावे आणि पोलिसांनी सीमेवर पकडलेच तर त्यांनी अमेरिकेचा आश्रय घ्यावा, अशा सूचनाही त्यांनी प्रवाशांना दिल्या होत्या.

त्या विमानातील सर्व गुजरातींना गुजरातला परतायचे नव्हते, असेही सूत्रांकडून समजले. येथून फक्त निकाराग्वाला जाणार यावर ते ठाम होते तर सुमारे १२ प्रवासी फ्रान्समध्ये आश्रय मागत होते.

आपल्या भारत देशाला एकेकाळी सोन्याचा पक्षी म्हटले जायचे. भारतातली कला, संस्कृती, शिक्षण, व्यवसाय, राज्यकारभार इ. जगभर आदराने स्वीकारले गेले. भारताच्या प्रगत अर्थव्यवस्थेची आणि समृद्धीची जगभर चर्चा झाली. जगाच्या कानाकोपऱ्यातून व्यापारी येथे येत, पण आज लाखो भारतीय देश सोडून विदेशात जात आहेत, असे का?

आकडेवारी काय सांगते?

आकडेवारीनुसार, दरवर्षी लाखो भारतीय देश सोडून नोकरी, रोजगार, अमाप पैसा, चांगले जीवन इत्यादींच्या शोधात विदेशात जात आहेत. २०२० पासून अमेरिकेत भारतीयांच्या अघोषित स्थलांतरात आश्चर्यकारक वाढ झाली आहे. भारतातील आर्थिक संधींचा अभाव, अल्पसंख्याकांचा धार्मिक आणि राजकीय छळ आणि अमेरिकेत कायदेशीर स्थलांतर साखळीचा अभाव, ही कारणे यामागे असल्याचे तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे.

भारत सोडून जाणाऱ्या लोकांची पहिली पसंती अमेरिका तर दुसरी कॅनडा आहे. याशिवाय लोक ऑस्ट्रेलिया, ब्रिटन, इटली, न्यूझिलंड, सिंगापूर, जर्मनी, नेदरलँड आणि स्वीडन इत्यादी देशांमध्ये स्थायिक होत आहेत. हा आकडा दरवर्षी वाढत आहे. प्रत्येक व्यक्तीने देश सोडून विदेशात स्थायिक होण्याची वेगवेगळी कारणे असू शकतात, पण प्रश्न असा पडतो की एवढ्या मोठ्या संख्येने भारतीय देश सोडून जाण्याचे मुख्य कारण काय असू शकते?

परदेशातील जीवन सोपं

मनीषा (नाव बदलले आहे) २००३ मध्ये नोकरीसाठी अमेरिकेत गेली आणि तिथेच स्थायिक झाली, तिचं म्हणणं आहे की, तिची मुलगीही तिथेच जन्मली, त्यानंतर तिने ग्रीन कार्डसाठी अर्ज केला आणि तिथले नागरिकत्व मिळवले. इथलं जीवन खूप सोपं आहे. राहणीमान खूप छान आहे. मुलांचे शिक्षण चांगले होते. येथील संधीही भारतापेक्षा चांगल्या आहेत. याशिवाय कामाचे वातावरण खूप चांगले आहे. तुम्ही किती काम करता त्यानुसार मोबदला मिळतो. भारताला नागरिकत्व सोडण्याचे प्रमाण किंवा ब्रेन ड्रेन (विदेशी स्थलांतर) नियंत्रित करायचे असेल तर अनेक पावले उचलावी लागतील. यामध्ये चांगल्या सुविधा, नवीन संधी, दुहेरी नागरिकत्वाचा विचार करणे गरजेचे आहे.

कॅनडामध्ये राहणाऱ्या एका भारतीय व्यक्तीचे म्हणणे आहे की, त्याने येथून आपले शिक्षण पूर्ण केले आणि आता येथे काम करत आहे. तो आपले भारतीय नागरिकत्व सोडण्यास तयार आहे. येथे कामाचे चांगले वातावरण असल्याचे तो सांगतो. येथे तासांनुसार कामाचे नियोजन केले जाते आणि कामाच्या ठिकाणी नियम तसेच कायदे पाळले जातात. भारतात मात्र नियमांचे तितकेसे पालन केले जात नाही. त्यामुळे त्याला भारतात जायचे नाही.

जीव धोक्यात

२०१७ मध्ये सुमारे ३० भारतीय अमेरिकेसाठी डॅरियन गॅप (भौगोलिक क्षेत्र)मधून जात होते. थकवा, भूक, जंगली प्राणी, विषारी कीटक या आव्हानांची पर्वा न करता त्यांना कसं तरी अमेरिकेत जायचे होते. तहान लागली की ते शर्ट पिळून पावसाच्या पाण्यात भिजवत. खूप थकल्यासारखे वाटले की जंगलात कुठेतरी बसायचे किंवा झोपायचे. प्रचंड भूक लागल्यावर मनाला समजवायचे की, काही फरक पडत नाही, आता गंतव्यस्थान जवळ आले आहे, आपल्याला फार थोडे पुढे जायचे आहे.

ही कथा केवळ ३० लोकांची नाही तर विदेशात जाण्यासाठी जीव धोक्यात घालणाऱ्या शेकडो भारतीयांची आहे.

शाहरुख खानचा ‘डंकी रूट’ हा चित्रपट ज्यांनी इतरांना स्वीकारले त्यांच्यावर आधारित आहे.

परदेशात विशेषत: पाश्चात्य देशात (अमेरिका, कॅनडा, युके) जाण्याची इच्छा जवळपास प्रत्येक भारतीयाला असते. हे देश भारतीयांना आकर्षित करतात, तरुणांनी विदेशात जाण्याचे सर्वात मोठे कारण म्हणजे उत्तम रोजगाराच्या संधी आणि अधिक कमाईची इच्छा. पण, या देशांचे नियम आणि कायदे अतिशय कडक आहेत आणि त्यामुळे मर्यादित संख्येनेच भारतीय तिथे कायदेशीर मार्गाने जाऊ शकतात. तरुणांना कायदेशीर मार्गाने परदेशात जाणे शक्य नसल्याने ते बेकायदेशीर पद्धतींचा अवलंब करतात, ज्याला ‘डंकी रूट’फ्लाईट म्हणून ओळखले जाते. ‘डंकी रूट’ हा पंजाबी शब्द आहे ज्याचा अर्थ उडी मारून एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी जाणे असा होतो. ‘डंकी रूट’वरून पाठवण्यासाठी दलाल लोकांकडून लाखो रुपये घेतात.

यूएस कस्टम्स अँड बॉर्डर पेट्रोलच्या म्हणण्यानुसार, २०१८ मध्ये, सुमारे ९,००० भारतीय मेक्सिकोमार्गे बेकायदेशीरपणे अमेरिकेत प्रवेश करण्याचा प्रयत्न करताना पकडले गेले. २०१७ च्या तुलनेत ही संख्या जवळपास तिप्पट अधिक होती.

अमेरिकेच्या आयबीआय कन्सल्टंट्स फर्मचे इमिग्रेशन तज्ज्ञ आणि संशोधन समन्वयक कॅटलिनयेल्स सांगतात की, लॅटिन अमेरिकेत जाणारे बहुतेक भारतीय ब्राझिलमार्गे मेक्सिकोला पोहोचतात, कारण येथील व्हिसा कायदे कमकुवत आहेत. येथून हे लोक महामार्गाने उत्तरेकडे सरकू लागतात आणि कोलंबिया तसेच मध्य अमेरिका मार्गे अमेरिकेच्या सीमेवर पोहोचतात.

येल्स सांगतात की, यातील बहुतेक स्थलांतरित आर्थिक संधींच्या शोधात किंवा त्यांच्या कुटुंबातील सदस्यांसह राहण्यासाठी येथे येतात. पंजाब आणि हरयाणासारख्या राज्यांतील अनेक स्थलांतरितांचे म्हणणे आहे की, ते धार्मिक छळापासून वाचण्यासाठी येथे येतात तर काही लोक राजकीय दडपशाहीबद्दल बोलतात.

प्रश्न असाही आहे

कॅलिफोर्नियातील फ्रेंसो येथील इमिग्रेशन वकील दीपक अहलुवालिया यांनी माध्यमांना सांगितले की, भारतातील राजकीय असंतुष्टता तसेच अल्पसंख्याक आणि समलिंगी समुदायातील लोक इतर देशांमध्ये आश्रय घेण्याचा सर्वाधिक प्रयत्न करतात.

इथे एक प्रश्न असाही पडतो की, पंजाब आणि हरयाणातील लोकांना अमेरिका आणि कॅनडात का जायचे आहे? याच्या उत्तरादाखल आपल्याला २०व्या शतकाकडे पाहावे लागेल. २०व्या शतकाच्या सुरूवातीस, पंजाबमधील जवळजवळ प्रत्येक कुटुंबातील लोक अमेरिका, कॅनडा आणि यूकेमध्ये गेले. तेथे त्यांनी कठोर परिश्रम करून संपत्ती निर्माण केली. ते तिथून भारतात आणि त्यांच्या कुटुंबियांनाही पैसे पाठवत असत, त्यामुळे त्यांच्या गावाची आर्थिक स्थिती सुधारू लागली आणि हे सर्व पाहून तरुणांचे विदेशाकडे आकर्षण वाढले आणि मग कोणत्याही मार्गाने तिथे जाण्याची स्पर्धा लागली. तरुणांची मानसिकता समजून घेऊन कमी कष्टात जास्त पैसे कमावण्याची चांगली संधी दलालांना मिळाली.

करोडपतीचे पलायन

दरवर्षी हजारो भारतीय करोडपती परदेशात जाऊन स्थायिक होतात. एचएनआयच्या अहवालानुसार, २०२३ मध्ये सुमारे ६ ते ८ हजार उच्च उत्पन्न असलेल्या व्यक्ती देश सोडण्याची अपेक्षा होती. कोरोना काळात अनेक मोठे उद्योगपती देश सोडून कॅनडा, अमेरिका, यूके, यांसारख्या देशांमध्ये स्थायिक झाले. धनदेवता कुबेराचा देश सोडण्यामागे कोरोना हे प्रमुख कारण असल्याचे सांगण्यात आले. कॅनडा, अमेरिका आणि ऑस्ट्रेलिया हे अतिश्रीमंत भारतीयांसाठी गंतव्यस्थान बनत आहे.

भारतातील वाढत्या कर दरांमुळे असे होत आहे का? त्या देशांतील कराचे दर भारतापेक्षा कमी आहेत का?

जगभरातील सर्व देशांचे कर तपासले असता असे आढळून आले की, करांच्या दरात झालेली वाढ, हे भारतीय श्रीमंतांनी विदेशात स्थायिक होण्याचे कारण आहे. एका सर्वेक्षणानुसार, व्यावसायिकांचा असा विश्वास आहे की, त्यांना भारतातील त्यांच्या व्यवसायाच्या सुरक्षेची चिंता आहे. ही असुरक्षितता देशातील विविध कर आणि नियमांमध्ये दररोज होणाऱ्या बदलांमुळेही आहे. या असुरक्षिततेमुळे उद्योगपतींना देश सोडण्याचा निर्णय घ्यावा लागत आहे. जर त्यांना भारतात त्यांच्या व्यवसायासाठी सुरक्षेची हमी मिळाली तर कदाचित स्थलांतर इतक्या मोठ्या प्रमाणात झाले नसते.

शैक्षणिक क्षेत्रात मागे पडत चाललेला देश

शैक्षणिक क्षेत्रात मुलभूत गरजांची कमतरता, हे देखील देशात घडत असलेल्या ‘ब्रेन ड्रेन’चे एक कारण आहे. सर्व प्रयत्न करूनही देशातील तरुणांना आरक्षण किंवा इतर कारणांमुळे कौशल्य विकसित करता येत नाही.

एकीकडे भारत इतर देशांशी स्पर्धा करण्याच्या शर्यतीत आहे तर दुसरीकडे येथील तरुणांना भारतापेक्षा इतर देशांमध्ये अधिक संधी दिसत आहेत. भारतातील बेरोजगारीची परिस्थिती अशी आहे की, देश सोडून विदेशात जाऊ इच्छिणाऱ्यांची संख्या सातत्याने वाढत आहे. तरुणांमध्ये निराशा दिसून येत आहे आणि सरकारी धोरणे अपयशी ठरत आहेत.

भारतातील शिक्षण व्यवस्था हे स्थलांतराचे प्रमुख कारण असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे. भारताची शिक्षण व्यवस्था अजूनही त्या देशांइतकी चांगली नाही जिथे भारतीयांना जायला आवडते. अमेरिकेत भारतीय विद्यार्थ्यांची संख्या झपाट्याने वाढत आहे. विदेशात शिक्षणासाठी गेलेल्या विद्यार्थ्यापैकी सुमारे ७०-८० टक्के विद्यार्थी त्यांच्या देशात म्हणजेच भारतात परतत नाहीत. करिअरची शक्यता आणि चांगले भविष्य लक्षात घेऊन ते विदेशात स्थायिक होणेच अधिक पसंत करतात.

आपल्या देशातील नागरिक आनंदाने आपले नागरिकत्व सोडून विदेशी नागरिकत्व स्वीकारत आहेत, पण एक काळ असा होता जेव्हा जगभरातून लोक भारतात यायचे. ७व्या शतकात चीनमधून भारतात आलेला हेनसांग असो, ११व्या शतकात भारतात येणारा अल्बेरुनी असो किंवा इब्न बतूता १४व्या शतकात भारतात आला असो. आपल्या देशाचा वारसा असा आहे की, जगभरातून लोक येथे यायचे. भारतात राहाणारे लोक जसे श्रीमंत होतात तसे त्यांचे भारतावरील प्रेम कमी होत जाते आणि जेव्हा ते करोडपती आणि अब्जाधीश होतात तेव्हा ते भारत सोडून विदेशात स्थायिक होतात, असे एका सर्वेक्षणातून समोर आले आहे. भारत जागतिक स्तरावर अग्रेसर होण्याच्या मार्गावर असताना, भारतीय तरुणांचे इतर देशांत होणारे स्थलांतर हे चांगले लक्षण नाही.

गुजरात विद्यापीठातील समाजशास्त्रज्ञ गौरांग जैन सांगतात की, विदेशात जाण्याची शर्यत खूप तीव्र आहे. इथले लोक अमेरिकेत पोहोचण्यासाठी कितीही रोख रक्कम खर्च करायला तयार असतात. ते सांगतात की, एकदा त्यांनी त्यांचे ध्येय गाठले की, त्यांना तेथील समुदायाकडून प्रचंड पाठिंबा मिळतो.

एचडीपीच्या मते, कोविड १९ ने भारत सोडण्याच्या प्रवृत्तीला आणखी गती दिली आहे. श्रीमंत भारतीयांमध्ये ‘जीवन आणि संपत्तीचे जागतिकीकरण’ करण्याची प्रवृत्ती लक्षणीय वाढली आहे.

भारतीय वंशाचे रिअल इस्टेट मॅग्नेट आणि कॅनडातील मॅग्नेट तसेच मेनस्ट्रीट इक्विटी कुरीचे सीईओ बॉब विलो हे याकडे भारतातून स्थलांतराची तिसरी लाट म्हणून पाहातात. ते सांगतात की, सुमारे १०० वर्षांपूर्वी पंजाबमधील गरीब तसेच शेतकरी पाश्चिमात्य देशांकडे वळले होते त्यानंतर, भारतीय व्यावसायिकांमध्ये भारत सोडण्याची शर्यत होती आणि आता भारतातील श्रीमंत तसेच तरुणांमध्ये देश सोडण्याची चढाओढ आहे.

ओसीआय कार्ड म्हणजे काय?

भारतात दुहेरी नागरिकत्वाची सवलत नसल्यामुळे विदेशात स्थायिक होणाऱ्या भारतीयांना त्यांचा भारतीय पासपोर्ट जमा करावा लागतो. विदेशी नागरिकत्व घेतलेल्या भारतीयांसाठी ओसीआय कार्ड ही एक खास सुविधा आहे. ओसीआय म्हणजे ‘ओव्हरसीज सिटिझन ऑफ इंडिया’ विदेशात स्थायिक भारतीय ओसीआय कार्ड घेऊन मायदेशी येऊ शकतात. त्यांना व्हिसाची गरज भासत नाही.

मात्र, या सर्व समस्यांवर उपाय एकच आहे की, भारतीय इतर देशांत स्थलांतरित का होत आहेत, यावर सरकारने तोडगा काढावा. आपल्या देशातील कलागुण बाहेर गेले तर आपल्या देशाचा विकास कसा होणार? त्यासाठी देशातील तरुणांना योग्य संधी आणि रोजगार, चांगली शिक्षण व्यवस्था उपलब्ध करून देण्याची जबाबदारी सरकारने घेतली पाहिजे, जेणेकरून आपल्या देशातील लोक बाहेर जाणार नाहीत.

चांगल्या आरोग्य सेवा देणे, नागरिकांना भयमुक्त वातावरण देणे आणि त्यांच्या चांगल्या जीवनासाठी तसेच उत्तम भविष्यासाठी जास्तीत जास्त सुविधा देणे, ही प्रत्येक सरकारची जबाबदारी आहे. देशातील नागरिकांनीही आपले कर्तव्य विसरू नये, थोड्याशा स्वार्थासाठी आपल्या देशापासून दूर जाणे योग्य नाही. भारताला समृद्ध बनवायचे असेल तर सरकारसोबतच देशातील नागरिकांनाही विचार करावा लागेल की, आपण आपली प्रतिभा आणि पैसा इतर देशांसाठी न वापरता आपल्या देशाच्या प्रगतीसाठी वापरायला हवी.

अमेरिकेसारख्या मोठ्या देशात भारतीय आता सुरक्षित राहिलेले नाहीत. भारतीय वंशाच्या लोकांविरुद्ध द्वेषपूर्ण हिंसाचाराच्या घटनांमध्ये वाढ होत आहे. या नवीन वर्षात आतापर्यंत ५ भारतीय हिंसाचाराचे बळी ठरले आहेत. ताजी घटना वॉशिंग्टन शहरातील आहे, जिथे एका संशयित अमेरिकन नागरिकाने भारतीय वंशाच्या व्यक्तीवर हल्ला केला, ज्यामुळे त्याच्या डोक्याला दुखापत झाली. सर्व प्रयत्न करूनही त्याला वाचवता आले नाही.

जगभर लोकशाहीचा संदेश देणाऱ्या अमेरिकेचे वास्तव असे आहे की, भारतासारख्या देशातून जे लोक तेथे शिक्षण, नोकरीसाठी किंवा व्यवसायासाठी गेले आणि तेथेच स्थायिक झाले, त्यांच्या सुरक्षेची काळजी घेण्यास अमेरिका सक्षम नाही. वांशिक हिंसाचारावर नियंत्रण ठेवणे आजही त्यांच्यासाठी आव्हान आहे. अमेरिकन सरकारने या समस्येवर लवकरच तोडगा काढला नाही तर कुशल भारतीयांच्या योगदानापासून वंचित राहण्यासोबतच त्यांना फार मोठे आर्थिक नुकसानही सहन करावे लागेल.

मैत्रीतील समस्या : जनरेशन झेडचा (Gen Z) जास्त वेळ स्क्रीनसमोर घालवल्यामुळे मैत्रीत दुरावा निर्माण होत आहे

* रोहित

मैत्रीतील समस्या: शाळेतील शेवटच्या बाकापासून ते वसतिगृहाच्या कॉरिडॉरपर्यंत, जिथे एकेकाळी मैत्रीचे पडसाद उमटत होते, तिथे आता फक्त नोटिफिकेशन्सचा गोंगाटच उरला आहे. आजचे जनरेशन झेडचे विद्यार्थी एकमेकांचे व्हिडिओ पाहण्यात तासनतास घालवतात, पण त्यांना समोरासमोर बोलायला वेळच मिळत नाही. कदाचित स्क्रीनच्या या खोल महासागरात त्यांची मैत्री कधी विरून गेली, हे त्यांच्या स्वतःच्याही लक्षात आलेले नाही.

भारताची तरुण पिढी आज इतिहासाच्या एका अशा वळणावर उभी आहे, जिथे मैत्रीबद्दलचा सर्वाधिक आवाज ऑनलाइन आहे, पण सर्वाधिक शांतताही तिथेच आहे. भारतीय तरुण आपल्या दिवसातील अनेक तास मोबाईल, लॅपटॉप आणि टॅब्लेटच्या स्क्रीनवर घालवतात. भारतीय तरुण (वय १८-२५) दिवसातील जवळपास ३ तास केवळ सोशल मीडियावर घालवतात, जो त्यांच्या एकूण डिजिटल जीवनाचा एक महत्त्वपूर्ण भाग आहे. हे प्रमाण दरमहा ९० तास आणि दरवर्षी १,०९५ तास इतके होते. हा सतत वाढणारा स्क्रीन टाइम त्यांच्या मैत्रीच्या नात्यांनाही बदलत आहे.

भारतात वेगाने वाढणाऱ्या इंटरनेटच्या उपलब्धतेमुळे तरुण पिढी पूर्वीपेक्षा अधिक जोडली गेली आहे, परंतु हे नाते सखोलतेपेक्षा ‘सतत येणाऱ्या नोटिफिकेशन्स’वर अधिक अवलंबून आहे. २०२४ मध्ये, भारतात ४६२ दशलक्ष सक्रिय सोशल मीडिया वापरकर्ते होते, म्हणजेच एकूण ४६० दशलक्षांपेक्षा थोडे अधिक. यापैकी बहुसंख्य १८-२४ वयोगटातील आहेत, म्हणजेच हीच ‘जनरेशन झेड’ (Gen Z) जी महाविद्यालयीन वयात आहे.

वास्तव विरुद्ध पडदा: मैत्रीचे एक नवीन स्वरूप

‘जनरेशन झेड’साठी सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म हे मैत्रीचे एक प्रायोगिक मैदान बनले आहे, जिथे फॉलोअर्स, लाईक्स आणि व्ह्यूजवरून नात्याचे मूल्य ठरवले जाते. या पिढीचे दैनंदिन जीवन इतके ‘रील’ आणि ‘स्टोरी’ केंद्रित झाले आहे की, मित्र आता मित्रांपेक्षा केवळ संपर्क (कॉन्टॅक्ट्स) बनले आहेत—ज्यांना कधीही अनफॉलो किंवा ब्लॉक केले जाऊ शकते.

रील्सच्या वेगवान गतीने संभाषणांची गतीही बदलली आहे. एक किंवा दोन लांब, सखोल संभाषणांऐवजी, आता ५० छोटे चॅट थ्रेड्स असतात, जे बहुतेक करून मीम्स, ट्रेंड्स किंवा व्हायरल विषयांवर केंद्रित असतात.

स्क्रीनटाइम आणि एकटेपणा: सर्वांशी जोडलेले, तरीही सर्वात एकटे

भारतातील अनेक प्रमुख शहरांमधील तरुणांमध्ये एकटेपणा ही एक मोठी सार्वजनिक आरोग्य समस्या बनली आहे. तज्ञांच्या मते, सतत ऑनलाइन उपस्थित असूनही, दर्जेदार समोरासमोरचे संवाद अधिकाधिक दुर्मिळ होत चालले आहेत. मानसशास्त्रज्ञांना असे आढळले आहे की सोशल मीडियामुळे ‘FOMO’ (काहीतरी गमावण्याची भीती) आणि तुलना करण्याची भावना वाढते. जेव्हा Gen Z (जनरेशन झेड) आपल्या मित्रांचे निवडक आयुष्य पाहते, तेव्हा त्यांना न्यूनगंड वाटतो आणि ही असुरक्षितता त्यांना आणखी ऑनलाइन ढकलते, जिथे त्यांना केवळ प्रतिक्रिया मिळतात, खरा आधार नाही.

काही आंतरराष्ट्रीय संशोधनानुसार, जगभरातील सरासरी दैनंदिन स्क्रीन टाइम सुमारे ६.५ तासांपर्यंत पोहोचला आहे, तर ‘जनरेशन झेड’ (Gen Z) या सरासरीपेक्षा खूप पुढे आहे आणि अनेकदा ८-९ तास स्क्रीनवर घालवते. भारतीय संदर्भात, एका विश्लेषणानुसार शहरी ‘जनरेशन झेड’मधील लाखो तरुण दिवसातून ६-८ तास स्क्रीनसमोर घालवतात. जेव्हा दिवसाचा इतका मोठा भाग डिजिटल जगात जातो, तेव्हा कुटुंब, स्थानिक मित्र, परिसर, महाविद्यालये आणि कॅम्पसमधील कामाच्या संबंधांसाठी वेळच उरत नाही.

महाविद्यालये आणि शाळाही ‘स्क्रीन मोड’मध्ये

कोविडनंतर, भारताच्या शिक्षण प्रणालीनेही डिजिटल आणि मिश्रित शिक्षणाला मुख्य प्रवाहात आणले आहे. अहवालानुसार, भारतातील ऑनलाइन शिक्षण बाजारपेठ वेगाने वाढत आहे आणि येत्या काही वर्षांत ती अब्जावधी डॉलर्सचा उद्योग बनण्याचा अंदाज आहे. विद्यापीठे यूजीसी-मान्यताप्राप्त ऑनलाइन पदव्या, दूरस्थ एमबीए आणि डिजिटल कौशल्य अभ्यासक्रमांना आक्रमकपणे प्रोत्साहन देत आहेत.

एका अंदाजानुसार, केवळ २०२३ पर्यंत, भारतातील ६० लाखांहून अधिक विद्यार्थी ऑनलाइन पदवी आणि पदव्युत्तर अभ्यासक्रमांमध्ये प्रवेश घेतील, ज्यापैकी जवळपास निम्मे विद्यार्थी लहान शहरे आणि गावांमधून असतील. शालेय स्तरावरही, ऑफलाइन आणि ऑनलाइन यांचे मिश्रण असलेले ‘ब्लेंडेड लर्निंग’ हे भविष्याची प्रमुख दिशा मानली जात आहे. याचा परिणाम म्हणून, जो बराचसा वेळ पूर्वी कॅम्पसमध्ये, ग्रंथालये, वसतिगृहे, खेळाची मैदाने, चहाची दुकाने आणि कॅन्टीनमध्ये मित्रांसोबत घालवला जायचा, तो आता स्क्रीनवर व्याख्याने, असाइनमेंट्स, क्विझ आणि रेकॉर्ड केलेले क्लासेस ऐकण्यात जातो, ज्यात अनेक ठिकाणी उपस्थित राहण्याचे कोणतेही बंधन नसते.

छोटे शब्द, छोटे शब्दप्रयोग

जनरेशन झेडची डिजिटल भाषा केवळ स्मायली आणि GIF पुरती मर्यादित नाही. ती एक संपूर्ण ‘शॉर्टकट संस्कृती’ बनली आहे. ASAP, LOL, BRB, TBH, IDK यांसारखे शेकडो संक्षिप्त शब्द रोजच्या चॅटिंगचा आधार बनले आहेत, ज्यामुळे विचार आणि भावना व्यक्त करण्याची भाषा मर्यादित होते. जेव्हा शब्दसंग्रह मर्यादित असतो, तेव्हा भावना व्यक्त करण्याची क्षमताही कमी होते. राग, प्रेम, द्वेष आणि दुःख या सर्व भावना एका इमोजीमध्ये किंवा दोन-तीन शब्दांच्या बोलीभाषेतील शब्दात सामावलेल्या आहेत. परिणामी, तरुण पिढीला आपल्या भावना व्यक्त करता येत नाहीत, तसेच त्यांना भावना व्यक्त करणारे काहीही पाहायला किंवा वाचायला मिळत नाही.

संशोधनातून असेही दिसून आले आहे की, ‘जनरेशन झेड’चा (Gen Z) एक मोठा भाग आपला अर्ध्याहून अधिक स्क्रीन टाइम ‘रील्स’सारख्या वापरकर्त्यांनी तयार केलेल्या सामग्रीवर (user-generated content) घालवतो, जिथे भाषा जलद, मजेदार आणि तात्काळ असते, सखोल नसते. या सवयीचा प्रत्यक्ष संभाषणांवर (offline conversations) असा परिणाम होतो की, लांबलचक वाक्ये अस्वस्थ करणारी वाटू लागतात, शांतता असह्य होते आणि मैत्रीतील संयमाची जागा पटकन प्रतिक्रिया देण्याच्या प्रवृत्तीने घेतली जाते. जिथे मित्र बराच वेळ एकत्र बसून गप्पा मारायचे, तिथे आता दोन शब्द किंवा एक स्टिकरही मित्राला दूर पाठवण्यासाठी पुरेसे ठरते.

घटणारी विचारशक्ती

भारतातील एका अभ्यासानुसार, ९१ टक्के ‘जनरेशन झेड’ (Gen Z) सोशल मीडियावरून बातम्या वाचते. याचा अर्थ असा की, बातम्या, चर्चा आणि मुद्द्यांशी त्यांचा पहिला परिचय हा अशा अल्गोरिदमद्वारे ठरवला जातो, जे सहभाग वाढवण्यासाठी काम करतात. तरुणांची एक मोठी समस्या ही आहे की, ते अनेकदा विस्तृत मजकूर, पुस्तके किंवा सखोल लेख वाचणे टाळतात; ते सोशल मीडिया, छोट्या पोस्ट्स, प्रभावशाली व्यक्तींची मते किंवा मीम्सद्वारे आपली मते व्यक्त करतात.

जेव्हा मित्र गप्पा मारतात, तेव्हा त्यांच्या सध्याच्या टाइमलाइनवर उपलब्ध असलेल्या माहितीच्या आधारावर चर्चेसाठी त्यांची मते आधीच तयार असतात. विस्तृत पुस्तके आणि लेख अधिक सखोल माहिती देतात, तर दुसरीकडे ते आपली चर्चा थोडक्यात संपवण्याकडे झुकतात. परिणामी, चर्चा लवकरच ध्रुवीकरण पावते, ज्यात एकतर ते सहमत होतात किंवा पूर्णपणे असहमत होतात.

भावनांची जागा ट्रोलिंगने घेतली आहे

भारतातील ऑनलाइन ट्रोलिंग आता गुप्त राहिलेले नाही; ते संस्कृतीचा एक भाग बनले आहे; ट्रोलर्स आता गंभीर विषय न राहता, विनोदाचा विषय बनले आहेत. व्यंग, मीम्स आणि अपमानास्पद भाषेच्या या मिश्र प्रकाराचा परिणाम Gen Z च्या मैत्रीवरही झाला आहे, जिथे हलक्याफुलक्या गप्पा आणि चेष्टामस्करीची जागा ‘रोस्ट कल्चर’ आणि सडेतोड उत्तरांनी घेतली आहे.

अशा ऑनलाइन भाषेमुळे संवेदनशीलतेला फारसा वाव राहत नाही. ज्या मित्राला वैयक्तिक समस्या, मानसिक आरोग्य किंवा नातेसंबंधातील अडचणींवर चर्चा करायची असते, त्याला अनेकदा भीती वाटते की त्याच्या वेदनांची चेष्टा किंवा मीम बनवले जाईल, किंवा त्याच्या बोलण्याचे स्क्रीनशॉट ग्रुपवर फॉरवर्ड केले जातील. परिणामी, तरुण एकतर कमकुवत दिसू नये म्हणून स्वतःच ट्रोल बनतात किंवा गप्प राहतात. दोन्ही बाबतीत, मैत्रीतील भावनिक सुरक्षितता नाहीशी होते.

सिद्धांत नव्हे, टाइमलाइन

सोशल मीडियाच्या युगात, ‘काय ट्रेंडिंग आहे’ यावरून मित्रांचे संभाषण कशाबद्दल असेल हे ठरते. भारताची डिजिटल लोकसंख्या ८० कोटींहून अधिक आहे आणि लाखो Gen Z वापरकर्ते दररोज विविध प्लॅटफॉर्मवर सक्रिय असतात. त्यांच्या टाइमलाइनवर होणारे वादविवाद त्यांच्या स्वतःच्या लहान वर्तुळात पुन्हा पुन्हा होतात.

जेव्हा राजकारण, लिंगभाव, समाज किंवा अर्थव्यवस्था यांसारख्या विषयांवरील सैद्धांतिक समज जवळजवळ नाहीशी होते आणि चर्चा केवळ एका वाक्यापुरती मर्यादित राहते, तेव्हा समस्या अधिकच गंभीर होते.

हे सर्व घटक कोणत्या ना कोणत्या प्रकारे ‘जनरेशन झेड’च्या मैत्रीवर परिणाम करत आहेत. ‘जनरेशन झेड’ एकमेकांशी विनोद करताना दिसते, जे त्यांच्या रील्समध्ये स्पष्टपणे दिसून येते, परंतु जेव्हा भावना व्यक्त करण्याची वेळ येते, तेव्हा ते स्वतःला व्यक्त करू शकत नाहीत किंवा एकमेकांच्या भावना समजू शकत नाहीत. ही परिस्थिती त्यांच्या मैत्रीला अधिक घट्ट होण्यापासून रोखते.

लॉस एंजेलिस एका नवीन जगात गेल्याचा अनुभव

* सोमा घोष

लॉस एंजेलिस हे अमेरिकेतील कॅलिफोर्नियातील सर्वात मोठे पर्यटन स्थळ आहे. जर तुम्ही परदेशात जाण्याचा विचार करत असाल तर अमेरिकेतील लॉस एंजेलिस हा एक चांगला पर्याय असू शकतो. आल्हाददायक हवामान, विस्तीर्ण समुद्रकिनारे आणि प्रवासासाठी विविध सुविधांमुळे हे एक उत्कृष्ट पर्यटन स्थळ मानले जाते. येथे तुम्ही समुद्राच्या उंच लाटांसोबतच पर्वत चढण्याचा आनंद देखील घेऊ शकता. येथील सुंदर समद्रकिनारे, राष्ट्रीय उद्याने आणि मनोरंजन उद्याने यामुळे तुम्हाला एका पूर्णपणे नवीन जगात गेल्यासारखे वाटते.

लॉस एंजेलिस हे अमेरिकेतील कॅलिफोर्निया राज्यातील सर्वात मोठे शहर आणि देशातील दुसऱ्या क्रमांकाचे सर्वात मोठे शहर आहे. याला सामान्यत: एलए असे संबोधले जाते. त्याची लोकसंख्या अंदाजे ३.८ दशलक्ष आहे आणि ती ४६१.९ चौरस मैलांमध्ये पसरलेली आहे. येथे जगभरातील लोक राहातात आणि वेगवेगळ्या भाषा बोलतात.

लॉस एंजेलिस शहर हे लॉस एंजेलिस काउंटीचे प्रशासकीय मुख्यालयदेखील आहे, जे युनायटेड स्टेट्समधील सर्वात दाट लोकवस्ती आणि विविधतेने नटलेले काउंटी आहे. आज, लॉस एंजेलिस जगभरात संस्कृती, तंत्रज्ञान, मीडिया आणि व्यवसाय क्षेत्रात एक प्रमुख शहर म्हणून ओळखले जाते. येथे येणारे पर्यटक या ठिकाणाच्या सौंदर्याचे कौतुक करताना थकत नाहीत.

जादूई अनुभव घ्या

लॉस एंजेलिस हे एक शहर आहे जे जगभरातील पर्यटकांना आकर्षित करते. येथे बघण्यासारखी अनेक रोमांचक ठिकाणे असल्याने प्रवासाचे नियोजन करणे आव्हानात्मक ठरते. तुम्ही पहिल्यांदाच भेट देणार असाल किंवा अनुभवी प्रवासी असाल, तरीही लॉस एंजेलिसमधील आकर्षणांच्या यादीत प्रत्येकासाठी काहीतरी नवीन आणि रोमांचक आहे, तुमच्या बॅगा भरून झाल्या असतील आणि हॉलिवूडच्या झगमगाट तसेच ग्लॅमरचा किंवा मालिबूच्या नितळ समुद्रकिनाऱ्यांचा शोध घेऊन झाला असेल तर आता तुम्ही अमेरिकेतील सर्वात चैतन्यशील आणि गतिमान शहरांपैकी एकाची जादू अनुभवा.

कॅलिफोर्नियातील हे सर्वात आवडते ठिकाण आहे. ते सर्व बाजूंनी पर्वत, दऱ्या आणि जंगलांनी वेढलेले आहे. पॅसिफिक महासागराव्यतिरिक्त त्याच्या जवळ एक वाळवंट देखील आहे. त्यामुळे तुम्ही येथे येऊन या दोन्ही ठिकाणी भेट देण्याचा आनंद घेऊ शकता आणि तुमच्या सुट्टया संस्मरणीय बनवू शकता. याशिवाय, हॉलिवूडमुळे ते नेहमीच आंतरराष्ट्रीय पर्यटकांसाठी आकर्षणाचे केंद्र असते. जगभरातील पर्यटक ते पाहाण्यासाठी वर्षभर येथे येतात.

येथील एक तृतीयांशपेक्षा जास्त लोक इतर ठिकाणांहून स्थलांतरित झाले आहेत. पण, येथील बहुतेक लोक लॅटिन अमेरिका, कोरिया, लिटल इथिओपिया, चायनाटाउन आणि टोकियो येथून स्थलांतरित झाले आहेत.

युनिव्हर्सल स्टुडिओ आणि हॉलिवूड साइन

जर तुम्ही कॅलिफोर्नियाला आलात आणि लॉस एंजेलिसमधील युनिव्हर्सल स्टुडिओला भेट दिली नाही तर तुम्हाला काहीतरी चुकल्यासारखे वाटेल. खरं तर, हे येथील सर्वात जुन्या फिल्म स्टुडिओपैकी एक आहे. युनिव्हर्सल स्टुडिओ हा उत्तर लॉस एंजेलिसमधील सॅन फर्नांडो व्हॅलीमध्ये पसरलेला एक स्टुडिओ आहे, जो कुटुंबासाठी अनुकूल थीम पार्कसाठी देखील ओळखला जातो. चित्रपटप्रेमींसाठी हे एक आवडते ठिकाण आहे. त्यांना येथे भेट देऊन खूप मजा येते. ‘किंग काँग’पासून ‘वॉटरवर्ल्ड’पर्यंत अनेक चित्रपटांचे चित्रीकरण येथे झाले आहे. येथे येऊन, पर्यटक चित्रपटांचे चित्रीकरण कसे केले जाते, हे देखील पाहू शकतात. या कॉम्प्लेक्समध्ये ‘युनिव्हर्सल सिटी वॉक’ शॉपिंग सेंटरदेखील आहे, जिथे पर्यटक चित्रपटांच्या चित्रीकरणादरम्यान कलाकारांचे तसेच चित्रपटांचे किंवा सेलिब्रिटींचे लाईव्ह परफॉर्मन्स पाहू शकतात. हॉलिवूड हे लॉस एंजेलिसमधील सर्वात आवडत्या ठिकाणांपैकी एक मानले जाते आणि ते पाहाण्यासाठी लोक दूरदूरून येतात. येथे वर्षभर पर्यटकांचा ओघ सुरू असतो.

१९२० च्या दशकात मूकपटांच्या उदयापासून ते राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय चित्रपट आणि मनोरंजनाचे केंद्र राहिले आहे. टिन्सेलटाउनमध्ये त्या काळातील अनेक टेलिव्हिजन स्टुडिओ आहेत आणि हॉलिवूडमध्ये येणारे पर्यटक टीव्ही शो पाहण्यासाठी त्यांचे तिकीट देखील बुक करू शकतात. इतकेच नाही तर ऐतिहासिक चायनीज थिएटरमध्ये रस्त्याच्या कडेला असलेल्या सिमेंटवर हॉलिवूड स्टार्सच्या हाताचे आणि पायाचे मोठे ठसे छापलेले आहेत, जे पर्यटकांसाठी आकर्षणाचे केंद्र आहेत.

सांता मोनिका पियर

सांता मोनिका पियर हे अवश्य भेट द्यायलाच हवे असे लॉस एंजेलिसमधील एक प्रसिद्ध ऐतिहासिक ठिकाण आहे. हे क्षेत्र १९०९पासूनचे आहे आणि तेव्हापासून ते एक लोकप्रिय आणि आकर्षक ठिकाण आहे. येथे पर्यटकांना निळ्या प्रशांत महासागराचे आणि सुंदर कॅलिफोर्निया किनारपट्टीचे चित्तथरारक दृश्ये पाहाता येतात. येथील सूर्यास्त पाहाण्यासारखा आहे. या रोमँटिक वातावरणात रात्रीचे जेवण किंवा फिरायला जाणे खूप छान वाटते.

सांता मोनिका हे टेलिव्हिजन शो बेवॉचच्या चित्रीकरणासाठी देखील ओळखले जाते. दक्षिण कॅलिफोर्नियाला भेट देणाऱ्या पर्यटकांना पाहायच्या असलेल्या सर्व गोष्टी येथे आहेत. समुद्राच्या लाटांचा आनंद आणि समुद्र किनाऱ्यावर अंघोळ करणे ही देखील येथे एक वेगळीच मजा आहे. येथे भेट देण्याचा सर्वोत्तम काळ एप्रिल ते जून किंवा सप्टेंबर ते नोव्हेंबर असतो, जेव्हा हवामान आल्हाददायक असते आणि गर्दी कमी असते.

बेव्हरली हिल्स

बेव्हरली हिल्स हे अमेरिकेतील सर्वात प्रसिद्ध आणि जगातील सर्वात श्रीमंत ठिकाणांपैकी एक आहे आणि ते त्याच्या भव्य वाड्या आणि ग्लॅमरस जीवनशैलीसाठी ओळखले जाते. जगातील काही प्रसिद्ध फॅशन बँडच्या दुकानांचा शोध घेण्यासाठी पर्यटक रोडिओ ड्राइव्हवरून फिरू शकतात. येथे बांधलेली सर्व श्रीमंत लोकांची घरे त्यांची स्वत:ची अनोखी शैली आणि ऐश्वर्य दर्शवतात. बॉलिवूडचा किंग खान म्हणजेच शाहरुख खानचेही बेव्हरली हिल्समध्ये एक घर आहे.

याशिवाय, पर्यटक बेव्हरली हिल्स फार्म्स मार्केटचा आनंद घेऊ शकतात, जे स्थानिकरित्या बनवलेल्या उत्पादनांसाठी आणि कारागीर उत्पादनांसाठी एक लोकप्रिय ठिकाण आहे.

मालिबू

लॉस एंजेलिसच्या उत्तरेस वसलेले मालिबू हे एक किनारी शहर आहे जे त्याच्या नितळ समुद्र्रकिनाऱ्यांसाठी आणि मनमोहक दृश्यांसाठी प्रसिद्ध आहे. पर्यटक समुद्रकिनाऱ्याजवळून जाणाऱ्या पॅसिफिक कोस्ट हायवेवरून गाडी चालवू शकतात आणि समुद्रकिनाऱ्यांच्या खडकाळ किनारपट्टीचे नेत्रदीपक दृश्य पाहू शकतात. या शहरात अनेक समुद्रकिनारे आहेत ज्यात सर्फरमध्ये लोकप्रिय असलेला सफारी बीच आणि पांढऱ्या वाळूसाठी ओळखला जाणारा झामा बीच यांचा समावेश आहे. येथे भेट देण्यासाठी कुठलाही काळ नेहमीच चांगला असतो, परंतु वसंत ऋतू आणि शरद ऋतूमध्ये गर्दी कमी असते.

डिस्नेलँड

डिस्नेलँड रिसॉर्ट हे लॉस एंजेलिसमधील जादुई राईड्स, रंगीबेरंगी पात्रे आणि कुटुंबासाठी अनुकूल वातावरण यासाठी सर्वोत्तम ठिकाणांपैकी एक मानले जाते. मुलांसह लॉस एंजेलिसला प्रवास करणाऱ्या प्रत्येकासाठी हे मनोरंजन पार्क अवश्य भेट द्यावे, असेच आहे. येथे सर्व वयोगटातील लोकांसाठी काहीतरी आहे. जर तुम्ही डिस्नेलँडचे चाहते असाल तर डिस्नेलँड रिसॉर्ट लॉस एंजेलिसला नक्की भेट द्या, जिथे दररोज रात्री ९.३० वाजता फटाक्यांची आतषबाजी होते. येथे भेट देण्याचा सर्वोत्तम काळ जानेवारी ते एप्रिल आणि सप्टेंबर ते नोव्हेंबर आहे.

कोरोना डेलमार बीच

कोरोना डेलमार बीच हा एक अतिशय सुंदर पॅसिफिक महासागरातील समुद्रकिनारा आहे. येथील पांढऱ्या वाळूमुळे तो पर्यटकांच्या आकर्षणाचे केंद्र बनला आहे. पर्यटक येथे आराम करण्यासाठी येतात. येथे येणारे लोक संपूर्ण दिवस या समुद्र किनाऱ्यांवर अंघोळ करण्यात, स्कूबा डायव्हिंग करण्यात आणि नैसर्गिक वातावरणाचा आनंद घेण्यात घालवतात. येथे भेट देण्याचा सर्वोत्तम काळ जून ते सप्टेंबर आहे.

पाम स्प्रिंग्ज

लॉस एंजेलिसच्या दक्षिणेस असलेले पाम स्प्रिंग्ज ही एक अतिशय सुंदर दरी आहे. कॅलिफोर्नियातील रिव्हरसाइड काउंटीच्या कोलोरॅडो वाळवंटातून येणारे हे ठिकाण पाहाण्यासारखे आहे. १०,८३४ फूट उंचीवर असलेल्या माउंट सॅन जॅसिंटो येथे असलेल्या कोचेला व्हॅलीमध्ये सुमारे ५० हजार लोक राहातात.

या दरीत मोठ्या पाइन आणि देवदार वृक्षांच्यामध्ये अनेक ट्रेकिंग मार्ग आहेत, जे अतिशय सुंदर पद्धतीने बांधलेले आहेत. ट्रेकिंग उत्साही याचा आनंद घेऊ शकतात. उन्हाळ्यात येथील तापमान १२ ते १४ अंश सेल्सिअस असते तर हिवाळ्यात, येथील तापमान शून्यापेक्षा काही अंशांनी कमी असते, त्यामुळेच येथे भरपूर बर्फवृष्टी होते, ज्याचा पर्यटक आनंद घेतात.

थक्क करणारी बँडेड घड्याळं

* प्रियंका यादव

अनंत अंबानी आणि राधिका मर्चंट यांचे लग्न जगातील शाही लग्नांपैकी एक आहे. या शाही लग्नात वराच्या म्हणजे अनंतच्या खास मित्रांना भेट म्हणून घड्याळं देण्यात आली. या मित्रांच्या यादीत बॉलिवूडचा किंग शाहरुख खान, रणवीर सिंह आणि जान्हवी कपूरचा बॉयफ्रेंड शिखर पहाडिया यांचा समावेश होता. भेट म्हणून दिलेल्या या घड्याळाची किंमत रू. २ कोटी आहे.

वैशिष्ट्य

हे ९.५ मिमी जाडीचे मोठे घड्याळ आहे आणि त्यात ४१ मिमी १८ कॅरेट गुलाबी सोन्याची वीण, नीलमणी क्रिस्टल बँक आणि स्क्रू लॉक क्राउन आहे. ऑडेमार्स पिगेट बँडसह या घड्याळाचा एकूण व्यास २९ मिमी आहे. याशिवाय, त्याचा गुलाबी सोन्याचा टोन डायल ग्रांडे टॅपिसेरी पॅटर्नचा आहे. या घड्याळाचे खास वैशिष्ट्य म्हणजे त्यात एक कॅलेंडर आहे जे आठवडा, दिवस, तारीख, खगोलीय चंद्र, महिना, लीप वर्ष, तास आणि मिनिटे दर्शवते. याशिवाय, या घड्याळात ४० तासांचा पॉवर रिझर्व्ह आहे. याशिवाय, या घड्याळात एक एपी फोल्डिंग बक्कलदेखील आहे. याशिवाय यात निळा अॅलिगेटर स्ट्रॅपदेखील आहे. या सर्व वैशिष्ट्यांमुळे हे घड्याळ खास बनते.

हे झाले अनंत अंबानीच्या लग्नात रिटर्न गिफ्ट म्हणून दिलेल्या घड्याळाबद्दल, पण तुम्हाला माहिती आहे का, की या जगात याहूनही महागडी लक्झरी घड्याळे आहेत जी कोणालाही आवडतील. ती कोणती? त्यांची वैशिष्ट्ये काय आहेत, ती इतकी महाग का आहेत, चला जाणून घेऊया :

हॅलुसीनेशन घड्याळ

जगातील सर्वात महागडे घड्याळ बनवण्याचा मान ग्राफ डायमंड्सना जातो. त्यांनी ५.५ कोटी डॉलर्स (अंदाजे ४५५ अब्ज भारतीय रुपये) किमतीचे हॅलुसीनेशन घड्याळ बनवले, जे २०१४ मध्ये बाजारात आणण्यात आले. या घड्याळात विविध रंगांचे आणि कटचे ११० कॅरेट हिरे आहेत. ते प्लॅटिनम ब्रेसलेटवर सजवलेले आहेत.

फॅसिनेशन घड्याळ

ग्राफ डायमंड्स कंपनीचे फॅसिनेशन घड्याळ दुसऱ्या क्रमांकावर आहे, ज्याची किंमत ४ कोटी डॉलर्स आहे म्हणजेच भारतीय रुपयांमध्ये त्याची किंमत सुमारे ३ अब्ज २८ कोटी रुपये आहे. या घड्याळाचे वैशिष्ट्य म्हणजे त्यात १५२.९६ कॅरेटचे पांढरे हिरे जडवलेले आहेत. हे घड्याळ २०१५ मध्ये बाजारात आले होते.

पाटेक फिलिप ग्रँडमास्टर

पाटेक फिलिप ग्रँडमास्टर चाइम घड्याळ हे जगातील लक्झरी घड्याळांच्या शर्यतीत तिसऱ्या क्रमांकावर आहे. त्याची किंमत ३.१ कोटी डॉलर्स म्हणजेच २ अब्ज ५४ कोटी २० लाख रुपये आहे.

या घड्याळाच्या समोर आणि मागे दोन्ही बाजूंना डायल आहेत. या कंपनीने विकलेले हे सर्वात महागडे घड्याळ आहे. ते २०१९ मध्ये बनवण्यात आले होते.

ब्रेगेट ग्रांडे कॉम्प्लिकेशन मेरी अँटोइनेट

जगातील चौथ्या क्रमांकाचे सर्वात महागडे घड्याळ ब्रेगेट ग्रांडे कॉम्प्लिकेशन मेरी अँटोइनेट आहे. त्याची किंमत ३० दशलक्ष डॉलर्स आहे. भारतीय रुपयांमध्ये त्याची किंमत सुमारे २२ अब्ज आहे.

हे एक प्राचीन घड्याळ आहे. ते बनवण्यासाठी सुमारे ४० वर्षे लागली. ते १८२७ मध्ये बनवले गेले होते आणि १९०० मध्ये चोरीलाही गेले. पण, नंतर ते सापडले आणि आता ते संग्रहालयात सुरक्षित आहे.

जॅगर लेकोल्ट्रे जोएलरी १०१ मॅनचेटे

जॅगर लेकोल्ट्रे जोएलरी १०१ मॅनचेट हे जगातील पाचवे सर्वात महागडे घड्याळ आहे. त्याची बाजारभाव किंमत २.६ कोटी डॉलर्स आहे, जी भारतीय रुपयांमध्ये अंदाजे २२ अब्ज ६५ कोटी रुपये आहे. हे घड्याळ २०१२ मध्ये खास करून ब्रिटनच्या राणी एलिझाबेथ द्वितीयसाठी बनवण्यात आले होते.

सहाव्या क्रमांकाचे सर्वात महागडे घड्याळ म्हणजे पाटेक फिलिपचे हेन्री ग्रेव्हज सुपरकॉम्प्लीकेशन्स. त्याची किंमत २.६ कोटी डॉलर्स आहे. भारतीय चलनात त्याची किंमत २ अब्ज ६५ कोटी रुपये आहे. हे घड्याळ १९३३ मध्ये बनवण्यात आले होते. ते बनवण्यासाठी सुमारे ७ वर्षांचा प्रदीर्घ वेळ लागला.

चोपार्ड २०१ कॅरेट

या घड्याळांनंतर, आता जगातील जे ७ वे सर्वात महागडे घड्याळ येते, त्या घड्याळाचे नाव चोपार्ड २०१ कॅरेट आहे. त्याची किंमत २.५ कोटी डॉलर्स आहे, जी भारतीय रुपयांमध्ये २ अब्ज ५० कोटी रुपये आहे. या घड्याळाच्या सौंदर्याबद्दल बोलायचे झाल्यास त्यात ८४७ हिरे जडवलेले आहेत, जे एकूण २०१ कॅरेटपासून बनलेले आहेत. हे घड्याळ २००० मध्ये जगासमोर आणण्यात आले.

पॉल न्यूमन डेटोना घड्याळ

या यादीत आठव्या स्थानावर रोलेक्स कंपनीचे पॉल न्यूमन डेटोना घड्याळ आहे. बाजारात या घड्याळाची किंमत १.८७ कोटी डॉलर्स आहे. या किंमतीची बोलीमध्ये बोली लावण्यात आली होती. भारतीय रुपयांमध्ये त्याची किंमत ८७ कोटी रुपये आहे. ते १९६८ मध्ये बनवण्यात आले होते.

एकीकडे लोक झपाट्याने लक्झरी लाइफस्टाइलकडे वाटचाल करत असताना, ही घड्याळे त्यांच्या स्टाइल स्टेटमेंटमध्ये आणखी एक मानाचा तुरा रोवत आहेत. जर तुम्हालाही यापैकी एखादे लक्झरी घड्याळ आवडले असेल, तर तुम्ही ते खरेदी करून सर्वांना थक्क करणारी स्टाईल दाखवू शकता.