पती-पत्नीमध्ये तिसरी व्यक्ती आल्यावर काय करावे?

* गरिमा पंकज

काही वर्षांपूर्वी गीतकार संतोष आनंद यांनी ‘प्रेम रोग’ या चित्रपटात प्रश्न उपस्थित केला होता, प्रेम म्हणजे काय ते सांगा. याची सुरुवात कोणी केली, आम्हालाही सांगा…’ या प्रश्नाचे उत्तर आजपर्यंत आम्हाला मिळालेले नाही. त्यामुळे अनेक वेळा लग्नानंतरही एखादी व्यक्ती तिसऱ्या व्यक्तीच्या प्रेमात पडते. हे प्रेम अचानक किंवा कोणत्याही हेतूने किंवा विचार करून होत नाही.

आजच्या व्यस्त दिनचर्येत अशी तिसरी व्यक्ती मिळणे सोपे नाही. पण नकळत कुणी डोळ्यांना आनंद देऊ लागला की, मनात काही गडबड सुरू होते. हळूहळू माणसाला आयुष्यात त्या तिसर्‍या व्यक्तीचे व्यसन लागायला लागते. पण जेव्हा हे वास्तव जीवन साथीदारासमोर येते तेव्हा प्रकरण गुंतागुंतीचे होऊ शकते.

म्हणूनच 18व्या शतकातील प्रसिद्ध कवी मीर तकी मीर म्हणाले होते, “प्रेम हा एक ‘मीर’ जड दगड आहे…

मीर प्रेमाला जड दगड म्हणत असताना, 20 व्या शतकातील आणखी एक कवी अकबर अलाहाबादी यांनी त्याची अशी व्याख्या केली आहे…

“प्रेम अत्यंत नाजूक आहे, ते बुद्धिमत्तेचे ओझे सहन करू शकत नाही …”

साहजिकच हे प्रेम काहींना जड दगडासारखे, नाजूक स्वभावाचे, काहींना देव प्रेमात तर काहींना शत्रूसारखे वाटले.

पण प्रेमाचे वास्तव केवळ कवितेतून समजू शकत नाही. या प्रेमाच्या भावनांमागे कुठेतरी विज्ञान कार्यरत असते. वास्तविक, एखाद्या व्यक्तीबद्दलचे हे आकर्षण तुमच्या मेंदूची रासायनिक प्रतिक्रिया असते. त्यामुळे याबाबत जास्त ताण घेऊ नये. प्रेम झाले तर ते स्वतःच घडते आणि झाले नाही तर प्रयत्न करत राहा, तुम्ही त्याला स्पर्शही करू शकणार नाही.

म्हणूनच काका गालिब म्हणाले – प्रेमावर जोर नसतो, ही आग ‘गालिब’ पेटवू शकत नाही आणि ती विझवू शकत नाही.

प्रेम होते तेव्हा विज्ञान काय म्हणते?

जेव्हा आपण एखाद्याच्या प्रेमात पडतो तेव्हा मेंदू न्यूरोकेमिकल प्रक्रियेतून जातो आणि शरीरात अॅड्रेनल्स, डोपामाइन, सेरोटोनिन, टेस्टोस्टेरॉन आणि इस्ट्रोजेन सोडतो. जरी ही सर्व रसायने आपल्या शरीरात सामान्यपणे सोडली जातात, परंतु जेव्हा आपण प्रेमात पडतो तेव्हा त्यांच्या सोडण्याचा वेग वाढतो. यामुळेच जेव्हा एखादी व्यक्ती आपल्या प्रिय व्यक्तीसोबत असते तेव्हा त्याला विविध प्रकारचे उत्साह, आनंद आणि भावना जाणवतात.

या प्रकरणात, न्यूरोपेप्टाइड ऑक्सिटोसिन नावाचे रसायन देखील एखाद्याला प्रेमाची भावना निर्माण करण्यासाठी महत्त्वपूर्ण असल्याचे सिद्ध होते कारण त्याला बाँडिंग हार्मोन म्हणतात. त्यामुळे तुमच्या मनात इतरांशी संबंध निर्माण होतो.

त्याची आठवण मला सतावते

अशी कोणतीही व्यक्ती नसेल ज्याला कधीही कोणाच्या आठवणीने त्रास झाला नसेल. ती व्यक्ती विवाहित असली तरी तिसर्‍या व्यक्तीशी तो भावनिक जोडला जातो. अशा परिस्थितीत, जेव्हा ती व्यक्ती दूर असते तेव्हा त्याला हरवल्यासारखे वाटते आणि यामुळे तो दुःखी किंवा तणावग्रस्त असतो.

संकोचामुळे तो हे कोणाशीही शेअर करू शकत नाही. तर दूर राहिल्याने त्याचे दुःख वाढते.

असं असलं तरी, जेव्हा तुम्ही ज्या व्यक्तीकडे आकर्षित होतात ती दूर जाते, तेव्हा आनंदी संप्रेरकांच्या जलद प्रकाशनाची प्रक्रिया मंदावते. यामुळे तुम्हाला उदास, तणाव, चिंता आणि असुरक्षित वाटू लागते. रासायनिक प्रवाहातील बदलांसाठी ही शरीराची प्रतिक्रिया आहे.

यामुळे, तुम्ही तुमच्या जोडीदाराप्रती उदासीन बनता आणि तुमच्या आयुष्यात दुसरे कोणीतरी आहे हे त्याला/तिला समजू लागते. अशा परिस्थितीत परिस्थिती गुंतागुंतीची होऊ लागते पण तरीही तुम्ही त्या तिसऱ्या व्यक्तीचे आकर्षण सोडू शकत नाही. कारण ती तिसरी व्यक्ती तुमच्या आयुष्यात एक वेगळाच थरार आणि आनंद घेऊन येते. त्याची काही वैशिष्ट्ये तुम्हाला आकर्षित करतात. तुम्हाला तुमच्या आयुष्याच्या जोडीदाराची फसवणूक करायची नाही पण तरीही तुम्ही त्या तिसऱ्या व्यक्तीच्या आठवणीपासून वेगळे होऊ शकत नाही. तुम्ही ही व्यवस्था करण्याचा प्रयत्न करत राहता जेणेकरून तुम्ही पुन्हा पुन्हा त्या तिसऱ्या व्यक्तीसमोर या.

नवीन संबंधांमध्ये अधिक समस्या उद्भवतात

एका अभ्यासात असेही समोर आले आहे की, जुन्या नात्यांमध्ये अंतराचा तितकासा परिणाम होत नाही, पण नवीन नात्यात जेव्हा हे अंतर वाढते तेव्हा दुःख अधिकच वाढते. याचा अर्थ असा की जेव्हा एखादी विवाहित व्यक्ती आपल्या जोडीदारापासून काही काळ दूर असते, तेव्हा त्याचा त्याच्या मनावर फारसा परिणाम होत नाही, परंतु आपण सध्या ज्याच्याशी नातेसंबंधात आहात त्या व्यक्तीच्या दूर जाण्याचा आपल्यावर अधिक परिणाम होतो. हे तुमच्या चेहऱ्यावर दिसून येते. तुम्हाला काळजी वाटू लागते. जेव्हा पती-पत्नीचे नाते जुने असते, तेव्हा त्यात स्थिरता आणि सुरक्षिततेची भावना असते.

ऑब्सेसिव्ह लव्ह डिसऑर्डर टाळा

प्रेमाची आवड जेव्हा ‘मानसिक आजार’ बनते तेव्हा असे प्रेम जीवघेणे ठरते. डर चित्रपटातील शाहरुख खानच्या पात्राप्रमाणे. यामध्ये ‘तू हो की नाही कर, तू माझी लाडकी आहेस…किरण’ असे जबरदस्तीने नायिकेवर लादले जात होते. अशा प्रेमाला तुम्ही ऑब्सेसिव्ह लव्ह डिसऑर्डर म्हणू शकता.

अमेरिकन आरोग्य वेबसाइट ‘हेल्थलाइन’नुसार, “ऑब्सेसिव्ह लव्ह डिसऑर्डर (ओएलडी) हा एक प्रकारचा ‘मानसिक स्थिती’ आहे ज्यामध्ये लोक एका व्यक्तीवर विलक्षण मोहित होतात आणि त्यांना वाटते की ते त्या व्यक्तीच्या प्रेमात आहेत. त्यांना असे वाटू लागते की त्या व्यक्तीवर फक्त त्यांचा हक्क आहे आणि त्या बदल्यात त्याने किंवा तिने त्यांच्यावर प्रेम केले पाहिजे. जर दुसरी व्यक्ती विवाहित असेल किंवा तिच्यावर प्रेम करत नसेल तर ते ते स्वीकारण्यास सक्षम नाहीत. त्यांना समोरच्या व्यक्तीवर आणि त्याच्या भावनांवर पूर्णपणे नियंत्रण ठेवायचे आहे.”

वास्तविक जीवनातही असे लोक प्रेमात नाकारले जाणे स्वीकारण्यास असमर्थ असतात आणि नाकारल्यानंतर ते विचित्र गोष्टी करायला लागतात.

माझे प्रेम नाकारून, माझ्या प्रेमाची शिक्षा तुला दिसेल, असे सांगून अनेक वेडे प्रेमी तथाकथित प्रेयसीला धमकी देतात. विवाहित व्यक्तीवरील अशा उत्कट प्रेमाचा परिणाम हिंसाचार, खून किंवा आत्महत्या या स्वरूपात दिसून येतो. याला ऑब्सेसिव्ह लव्ह डिसऑर्डर म्हणतात. अशा प्रेमळ व्यक्तीपासून नेहमी दूर रहा. कारण असे प्रेम केवळ तुमचे वैवाहिक जीवनच उद्ध्वस्त करत नाही तर तुमचे आयुष्यही घालवू शकते.

प्रेम हे शांततेचे नाव आहे. जोपर्यंत तुम्हाला शांती मिळत नाही तोपर्यंत त्यात रहा, नाहीतर आयुष्यात पुढे जाण्यास अजिबात संकोच करू नका.

नवीन लग्न आणि नोकरी कसा राखायचा ताळमेळ

* पारुल भटनागर

नोकरी आणि कौटुंबिक जीवनाचा समतोल राखणे हे आजच्या कुठल्याही महिलेसाठी सर्वात मोठे आव्हान आहे, कारण घर आणि कुटुंब तसेच नोकरीची जबाबदारी सांभाळणे किंवा त्याच्यात ताळमेळ राखणे सोपे नाही, विशेषत: जेव्हा कुटुंबाचा पाठिंबा नसतो. अशा परिस्थितीत नवविवाहित वधूबद्दल बोलायचे झाले तर सासू-सासरे आणि साहेब यांच्यातील द्वंद्वात अडकणे तिच्यासाठी स्वाभाविक आहे. अशावेळी ती घर आणि नोकरीत समतोल कसा राखू शकते, ते जाणून घेऊया :

कुटुंबाला प्राधान्य द्या

तुमचं नुकतंच लग्न झालंय हे तुम्हाला व्यवस्थित समजून घ्यावं लागेल, त्यामुळे तुम्हाला तुमच्या नवीन घरात सुरुवातीपासूनच नाती जपून ती बांधून ठेवावी लागतील आणि हे तेव्हाच शक्य आहे जेव्हा लग्नानंतर तुम्ही सर्वप्रथम तुमच्या नवीन घराला प्राधान्य द्याल. यासाठी तुम्ही त्यांच्यासोबत वेळ घालवा, त्यांच्या सवयी जाणून घेण्याचा प्रयत्न करा, ते काय बोलतात ते आधी समजून घ्या आणि मग प्रतिसाद द्या.

घरात काय आणि कोणत्यावेळी घडते, त्यानुसार स्वत:ला जुळवून घेण्याचा प्रयत्न करा. त्यासाठी तुम्ही तुमच्या जोडीदाराकडून पूर्ण सहकार्यही मागायला हवे, जेणेकरुन तुम्हाला सुरुवातीपासूनच गोष्टी समजून घेण्यात आणि समन्वय साधण्यात अडचणी येणार नाहीत. जेव्हा तुम्ही त्यांचा मनापासून स्वीकार कराल आणि त्यांच्यासाठी सर्वोत्कृष्ट करण्याचा प्रयत्न कराल तेव्हा माझ्यावर विश्वास ठेवा तुम्हाला घर आणि नोकरी यात ताळमेळ साधण्यात कोणतीही अडचण येणार नाही.

कार्यालयात जास्त वेळ थांबून काम करू नका

लग्न झाल्यानंतर जास्त वेळ घरीच घालवावा लागेल, पण याचा अर्थ असा नाही की, नोकरीला प्राधान्य देणे सोडून द्यायचे. फक्त सुरुवातीला तिथे सांगा की, मी काही काळ कार्यालयीन कामासाठी जास्त वेळ देऊ शकणार नाही, पण मी कार्यालयीन वेळेत माझ्या कामाला पूर्ण प्राधान्य देईन.

यामुळे तुमचं म्हणणं तुमच्या साहेबांना नक्कीच समजेल आणि तुम्हाला घर तसेच नोकरीत ताळमेळ राखणंही सोपं होईल. याउलट तुम्ही लग्नापूर्वीप्रमाणेच कामावर जास्त वेळ थांबून काम करत राहिलात तर त्यामुळे तुमच्या कुटुंबातील सदस्य तुम्हाला आणि तुम्हीही त्यांना समजून घेऊ शकणार नाही, साहजिकच तुम्हाला त्यांच्याशी जुळवून घेण्यात खूप अडचणी येऊ शकतात. त्यामुळे लग्नानंतर काही दिवस कार्यालयीन काम कामाच्या वेळेत करण्यातच शहाणपणा आहे. तरच तुम्ही तुमच्या नवीन नात्यांमध्ये गोडवा आणू शकाल, अन्यथा कामावर होणारा उशीर तुम्हाला भविष्यात महागात पडू शकतो.

रात्रपाळी टाळा

असे होऊ शकते की, तुम्ही अशा कंपनीत काम करत असाल जिथे तुम्हाला तीन पाळयांमध्ये काम करावे लागत असेल आणि लग्नाआधी तुम्ही हे तुमच्या सासरच्या मंडळींना सांगितले असेल आणि त्यांना ते मान्य झाले असेल, तरीही सुरुवातीला तुम्हाला हे समजून घ्यावे लागेल की, तुमचा जोडीदार किंवा तुमचे सासरचे कितीही चांगले असले तरी सुरुवातीला त्यांना तुमचे रात्री उशिरा घरी येणे खटकेल.

त्यामुळे तुमच्या साहेबांशी किंवा तुमच्या व्यवस्थापक अधिकाऱ्यांशी बोला आणि त्यांना आधीच समजावून सांगा की, माझे नुकतेच लग्न झाले आहे, त्यामुळे काही काळ घर आणि नोकरीत ताळमेळ साधणे मला कठीण जाऊ शकते, पण सुरुवातीला काही दिवस मी रात्रपाळी न केल्यास मला माझ्या कुटुंबाला अधिकाधिक चांगल्या प्रकारे समजून घेणे सोपे जाईल, ज्यामुळे भविष्यात गोष्टींचा ताळमेळ साधणे थोडे सोपे होईल.

कामावरच्या गप्पागोष्टी घरी आणू नका

तुमचा जोडीदार कितीही चांगला असला तरीही कामावरच्या गप्पागोष्टी घरी सांगू नका. तुमचे कुटुंब खूप सहकार्य करत असले तरी तुम्हाला हे समजून घ्यावे लागेल की, हे तुमच्या आईचे घर नाही, जिथे तुम्ही घरी पोहोचताच तुमच्या कामाबद्दल बोलायला सुरुवात करत होता.

कामावरून येताच तुम्ही कधी तुमच्या सहकाऱ्यांबद्दल, कधी साहेबांनी तुम्हाला आज कोणते काम दिले होते त्याबद्दल, कधी तुम्ही कामावर केलेली मौजमजा, कधी तुम्ही उद्या कामावर करणार असणारे काम, वगैरे गोष्टी घरी सांगितल्यामुळे थोडयाच दिवसांत तुमचा जोडीदार आणि कुटुंबातील सदस्यांना अशा गोष्टींचा कंटाळा येऊ लागेल. त्यांना वाटेल की, तुमच्याकडे फक्त कामावरचे बोलण्यासाठीच वेळ आहे. याउलट त्यांच्यासोबत चांगला ताळमेळ साधण्यासाठी कामावरून घरी आल्यानंतर त्यांच्यासोबत चहा प्या, त्यावेळी त्यांच्याकडून काही नवीन गोष्टीं समजून घेण्याचा प्रयत्न तुम्ही करू शकता.

यामुळे तुम्ही तुमच्या कुटुंबातील सदस्यांसोबत दर्जेदार वेळ घालवू शकाल आणि तुमच्या कुटुंबाला तसेच जोडीदारालाही बरे वाटेल की, तुम्ही त्यांच्यासोबत राहण्याचा प्रयत्न करत आहात, कारण नात्यात गोडवा आणि जवळीक दोन्ही बाजूंनी असली पाहिजे. प्रयत्न केवळ एका बाजूने करून चालत नाही.

कुटुंबासोबत वेळ घालवा

तुमचं नवीनच लग्न झाले असेल तर जोडीदार आणि कुटुंबासोबत मौजमजेचे क्षण घालवणे, फिरायला जाणे स्वाभाविक आहे, कारण लग्नाचे सुरुवातीचे दिवसच आयुष्यभर लक्षात राहतात, नाहीतर नंतर माणूस कौटुंबिक जबाबदाऱ्यांमध्ये अडकून जातो. त्यामुळेच लग्नाच्या सुरुवातीच्या दिवसांत अधूनमधून कामावरून सुट्टी घेऊन कधी कुटुंबासोबत बाहेर जेवायला जाण्याचा तर कधी फिरायला जाण्याचा बेत आखा. कधी चित्रपट पाहायला जा.

यामुळे नवीन नातेसंबंध समजून घेण्यासोबतच तुम्हाला तुमच्या जोडीदारासोबत वेळ घालवण्याची संधी मिळेल. जेव्हा कधी तुमचे कुटुंब तुम्हाला त्यांच्यासोबत वेळ घालवायला सांगेल तेव्हा नाही म्हणू नका, तर गोष्टींचे व्यवस्थापन करायला शिका. यामुळे जेव्हा तुम्ही तुमच्या कुटुंबाच्या म्हणण्याचा आदर करता तेव्हा तुमचे कुटुंबीयही तुमच्या प्रत्येक गोष्टीचा आदर करतील, पण हे सर्व प्रयत्न तुम्हाला सुरुवातीलाच करावे लागतील. तरच दोन्ही बाजूंनी समजूतदारपणा निर्माण होईल.

पगाराची किंवा बढतीची बढाई मारू नका

असे शक्य आहे की, तुमचा पगार तुमच्या जोडीदारापेक्षा जास्त असेल किंवा कंपनीतील तुमचे पद खूप मोठे असेल, पण याचा अर्थ असा नाही की, तुम्ही तुमच्या जोडीदारासमोर किंवा घरात तुमच्या पगाराबद्दल किंवा पदाबद्दल सतत फुशारकी मारावी. यामुळे तुम्ही फक्त तुमच्या कुटुंबियांतील कमीपणा दाखवून द्याल.

त्यापेक्षा तुम्ही त्यांना समजून घेणे उत्तम ठरेल, अन्यथा तुमच्या अशा वागण्यामुळे सुरुवातीलाच नात्यांमध्ये कडवटपणा येईल. त्यामुळे लग्नानंतर नोकरी आणि घर यात ताळमेळ साधायचा असेल तर समजूतदारपणे वागा, अन्यथा एकदा नात्यात निर्माण झालेली कटुता आयुष्यभर कायम राहील, जी टाळणे बऱ्याच अंशी आपल्याच हातात असते.

अनलिमिटेड कहानियां-आर्टिकल पढ़ने के लिएसब्सक्राइब करें