कथा * सावित्री शर्मा ’सवि’
‘‘तुला खायला नीट बनवताही येत नाही, दुसरं काय करणार?’’ असं म्हणत विभोरने खाण्याची ताटली उचलून फेकून दिली.
थरथर कापत वसु ताटलीकडे मूकपणे पाहत राहिली. एवढी ताकद वापरूनही ताटलीसोबतच तिची इज्जतही जमिनीवर लोळत होती.
वसुने आपल्या कुटुंबात असा अन्नाचा अपमान कधीच पाहिला नव्हता किंवा आपल्या वडिलांना आपल्या आईला असे वागवताना पाहिले नव्हते. आश्चर्याने आणि दु:खाने पापण्या ओल्या झाल्या. ओल्या पापण्या लपवून तिने तोंड फिरवले. मन ओरडू लागले, मीठ कमी असेल तर प्रश्न, त्यापेक्षा जास्त असेल तरीही मग प्रश्न. कोणते मापदंड आहे जे मोजेल. जर तिने ठरवले तर ती कोणालाही तक्रार करण्याची संधी देणार नाही. आता घर आणि ऑफिसचा समतोल साधताना वसुला थकवा जाणवू लागला. थकल्यासारखे असूनही ती विभोरचे आवडते पदार्थ मोठ्या आवडीने बनवायची.
तिचे प्रयत्न असायचे की कधीतरी ती विभोरच्या हृदयाला स्पर्श करेल. पण प्रत्येकवेळी तिच्या आशा धुळीस मिळायच्या.
पूर्वग्रहाने ग्रासलेला विभोर आपले प्रयत्न हाणून पाडत आहे, असे वसुला वाटू लागले. जेव्हा जेव्हा ती समजावण्याचा प्रयत्न करायची तेव्हा टीव्हीवर बाबांनी दाखवलेली शिकवण विभोरच्या मनावर कायम राहायची आणि तो त्या परिघापासून एक इंचही दूर जात नसे. जेव्हा एखादी धारणा मनोविकृतीचे रूप घेते तेव्हा ती सोडणे सहज सोपे नसते. विभोरच्या बाबतीतही असेच घडत होते. समाजव्यवस्थेत ज्यामध्ये स्त्री ही केवळ उपभोगाची वस्तू आणि पुरुषाची गुलाम म्हणून मानली जाते. ही गोष्ट विभोरच्या मनात खोलवर रुजली होती. तो यापलीकडे जायला किंवा काही समजायला तयार नव्हता.
नवऱ्याने फेकलेली इडली-सांबराची ताटली उचलताना वसु खूप विचार करत होती. अंतर्गत संघर्षाने तिचे मन अस्वस्थ झाले होते. काही बोलण्यासाठी ओरडण्याची गरज नाही. प्रेमळ शब्दांनी सोडवलेले प्रश्न योग्य परिणाम देतात.
जर मनाच्या कोपऱ्यात थोडीजरी जागा असेल, तर माणूस जे काही बोलतो ते प्रेमाने किंवा समजून घेण्यासाठी असते, अपमानासाठी नाही. वसुला असे वाटायचे की विभोर तिचा अपमान करण्याचे निमित्त शोधत आहे आणि वसु या प्रकरणाच्या मुळाशी जाण्याचा प्रयत्न करत राहत. सर्व काही ओरडूनच का सांगायचे? आज तिने विभोरशी बोलायचं ठरवलं. आयुष्य असे जगता येत नाही. ‘‘विभोर, मला तुम्हाला काही सांगायचे आहे,’’ वसुने विचारले.
‘‘सांग.’’
विभोरच्या आवाजात विनाकारण राग होता, तरीही वसु स्वत:ला नॉर्मल करत म्हणाली, ‘‘तुम्ही म्हणता तसं मी करायचा प्रयत्न करते. ऑफिसमधून बाहेर पडण्याआधी सगळी कामं पूर्ण करते आणि परत आल्यावर पूर्ण करते, पण तुमच्या तक्रारी काही कमीच होत नाहीत.’’
‘‘तुझ्या कामांनी मी दु:खी झालो आहे. तू एकही काम नीट करत नाहीस आणि तू जे घरचे काम करत आहेस ते काही उपकार नाही, ते तुलाच करायचे आहे. आदरणीय नीमा बाबा म्हणत होते ते ऐकले नाही का नवऱ्याची सेवा करणे, हा स्त्रियांचा धर्म आहे आणि घर सुरळीत चालवणे हे तुमचे कर्तव्य आहे. कुटुंबातील कोणालाही तक्रार करण्याची संधी मिळू नये… आणि ना की घराबाहेर काम करणे.’’
‘‘आणि पुरुषांची कर्तव्ये काय आहेत? हे पण सांगा, विभोर.’’
‘‘तू फक्त प्रत्येक गोष्टीवर वाद घालतेस. मी जे बोलतो ते तू काही ऐकत नाही; तरीही मी तुझ्याशी प्रेमाने बोलावे असे तुला वाटते,’’ विभोर उपेक्षित शब्दांत उपदेश देऊन निघून गेला.
वसुचे पुढचे शब्द तिच्या तोंडातच राहिले, किती आत्मविश्वासाने तिने आज समजावण्याचा प्रयत्न केला होता.
दु:खाची व्याख्या फक्त भाजीत मीठ कमी किंवा जास्त असते एवढ्यापुरती मर्यादित आहे का, असा विचार वसु करू लागली. माणूस दु:खी झाला तर त्याला वेदना होतात, इथे तर असे वाटतंय की जणू ते दु:खाचे उत्सव साजरे करत आहेत. हे खूप विचित्र वागणं आहे आणि हे लोक जे प्रवचन देत राहतात, रोज नवनवीन बाबा, भोंदूबाबा, कधी मंडपात, कधी व्हिडीओ बनवतात, त्यांचे एकच मत आहे – महिलांना कैद करा.
जर तुम्ही स्वत:च्या इच्छेने एक श्वासही घेऊ शकत नसाल तर मग काय बाकीचे सर्व विषय संपल्यातच जमा चर्चादेखील फक्त महिला विरोधी. तसे, देवीच्या नावाचा गौरव करताना थकत नाही.
वसुला असे वाटायचे की काश! ती आपल्या नवऱ्याला समजावू शकली असती. निराश होऊन ती स्वत:लाच समजावत. शेवटी निवड तिचीच होती. पप्पा म्हणाले होते, ‘‘बेटा, हे बघ, विभोरचे वडील नाहीत. आयुष्यात खूप अडचणी असतील, त्या लोकांना तुझे ऑफिसमध्ये काम करणे आवडत नाही, तरीही मी त्यांना समजावले आहे. पुढे तुलाच सांभाळायचे आहे.’’
‘‘पप्पा, मला पैशाची लालसा नाही. तुम्हालाही माहीती आहे की तुमच्याकडे समजूतदार आणि सुसंवादी जोडीदार असेल तर आयुष्य आनंदाने भरून जाते.’’ मग आदर्श विचारांनी भरलेली ती, विभोरला न पाहताच त्याच्या प्रेमात पडली होती आणि तिने मनात विचार केला, जर त्याला वडील नसतील तर त्याला आयुष्य समजलेच असेल. तो समजूतदार माणूस असावा. अडचणी माणसाला अनुभवी बनवतात.
पप्पांनी पुन्हा एकदा म्हटले की बेटा, पुन्हा विचार कर. आणखी काही स्थळं आहेत. पण भावूक झालेल्या वसुने आपले हृदय विभोरच्या स्वाधीन केले आणि नंतर दोघांनी लग्न केले. तेव्हा कोणास ठाऊक होते की एकविसाव्या शतकातही स्त्री स्वातंत्र्याच्या विरोधात कोणी इतके असू शकते. सकाळ-संध्याकाळ टीव्हीवर दिसणारे बाबा ऐकल्याने मानसिक विकार पाळू शकतो. आपला वेळ व्यायाम इत्यादीसाठी देण्याऐवजी तो अशा प्रकारे नष्ट करू शकतो. कोणी वयस्कर असेल तर एकवेळ समजूही शकतो. अशाप्रकारे काम सोडून, निरुपयोगी होऊन निरर्थक गोष्टींवर वेळ वाया घालवणे हे वसुला मूर्खपणाचे वाटले.
सुशिक्षित विभोरचे बाबांचे प्रवचन ऐकणे, हे वसुलाही आश्चर्यकारक वाटायचे. आजच्या काळात जेव्हा एका स्त्रीच्या आर्थिक पाठिंब्याशिवाय घर सुरळीत चालणे शक्य नाही तेव्हा या गोष्टी पुरुषाच्या आजारी मानसिकतेचा किंवा आजारी अहंकाराचाच भाग आहेत.
सुरुवातीला वसुने विचार केला की ती शांत राहिली तर विभोरचा राग कमी होईल. पण वसुचा शांत आणि सौम्य स्वभावही विभोरमध्ये काही बदल घडवून आणू शकला नाही.
दररोज ती स्वत: आणि विभोरमध्ये प्रेमाचे बंध निर्माण करण्याचा प्रयत्न करत असे; पण विभोर दगडासारखा त्याच्या मतांवर ठाम असायचा. वसु ऑफिसला जाण्याआधी सगळी कामं उरकून घेत असे आणि विभोर रोज टीव्हीवरच्या नवनवीन बाबांचे निरर्थक बोलणे, लक्ष देऊन ऐकत असे, जे त्याच्या मनावर बिंबवले गेले असायचे आणि त्याच्या पुरुषी अहंकाराला पोषक असे. प्रत्येक बाबतीत तो ऐकलेल्या गोष्टींची पुनरावृत्ती करत असे. कधी-कधी वसुने त्याला काही करायला सांगितले तरी तो रागाने ओरडून तिचा अपमान करायचा. आज वसु सकाळी लवकर उठली. तिला ऑफिसला लवकर जायचे होते. तिने स्वत:सोबत सर्वांसाठी चहा बनवला आणि विभोरला देत म्हणाली, ‘‘विभोर, मी ताईंसाठीही चहा बनवला आहे. मी अंघोळ करायला जात आहे. मला आज लवकर ऑफिसला जायचे आहे. ताई उठल्यावर, तुम्ही ती गरम करून त्यांना द्या.’’
वसुची नणंदही तिच्या लहान मुलासोबत राहायला आली होती.
हे ऐकून विभोरचा मूड बिघडला. तो ओरडला, ‘‘वसु, आईकडे दुर्लक्ष करतेय हे मला दिसतंय. तू आईचा नाश्ता बनवून कॅसरोलमध्ये ठेवशील आणि आज तुला सुट्टी घ्यायला हवी होती, सुमन आली आहे.’’
‘‘मी संध्याकाळी लवकर यायचा प्रयत्न करेन, विभोर, पण मी सुट्टी घेऊ शकत नाही. माझे प्रमोशन बाकी आहे आणि विभोर, तुम्ही का ओरडत आहात? तुम्ही शांतपणेही सांगू शकता. जेव्हा तुम्ही ओरडता ते चांगलं नाही वाटत, तेही सर्वांसमोर.’’
‘‘का? सगळ्यांसमोर हा काय विषय आहे? इथे बाहेरचा कोण आहे? माझी आई आहे, माझे भाऊ-बहीण आहेत.’’
‘‘नाही, विभोर बोलायची पद्धत आहे, या विषयावर विचार करा,’’ असं म्हणत वसु ऑफिसला निघून गेली.
वसु ऑफिसला निघाली की विभोर तिला काही ना काही काम नक्की सांगत असे. वसुला ते करावे लागे, ज्यामुळे तिला अनेकदा ऑफिसला जायला उशीर व्हायचा आणि मग तिला बॉसचा ओरडा पडत.
वसुचा नेहमी प्रयत्न असे की ती गोष्ट समजावून सांगून मिटवायचा, तशीही ती नेहमी हसतमुख राहायची. तिला वाटायचं, कदाचित वडिलांच्या अकाली निधनामुळे चिडचिड होत असेल, प्रेमाने हळूहळू सगळं सुरळीत होईल. आशेचा किरण तिच्या ओठांवर हास्य पसरवत असे. काहीही झालं तरी वसु कधीच तोंड फुलवून फिरत नसे. मात्र या प्रयत्नांदरम्यान विभोरची महिलांबद्दलची अवहेलना त्यांच्या नात्यात विष कालवत होती.
मार्च महिना होता. काम खूप जास्तच असते. रात्रीचे ८ वाजले होते, वसु लवकर काम उरकण्यात व्यस्त होती तेवढ्यात फोन वाजला.
‘‘काय झालं, अजून घरी पोचली नाहीस?’’ विभोर कठोर आवाजात बोलला.
‘‘बस विभोर मी निघतेच आहे.’’
‘‘काय हे आठ वाजताही तू ऑफिसमध्येच? जेवणाची वेळ झाली आहे, कधी होईल जेवण? मी काही करणार नाही, लवकर घरी ये.’’
‘‘मी बाहेरून ऑर्डर करते.’’
‘‘नाही, आम्ही बाहेरचे काहीही खाणार नाही. तू निघ आता, येऊन बनव,’’ असं म्हणत विभोर फोनवरच ओरडला.
वसुने आजूबाजूला पाहिलं, तिच्यासोबत काम करणाऱ्या सहकाऱ्याने विभोरचा आवाज ऐकला होता. वसुच्या डोळ्यांत अपमानाचे अश्रू तरळले. विभोर त्याला हवे तेव्हा बाहेरून जेवण मागवायचा, पण वसुने त्याला तसे करायला सांगितले तर तो कधीच ऑर्डर करत नसे.
थकलेला वसु घरात शिरली तेव्हा सगळे निवांत बसून बाबांचे प्रवचन टीव्हीवर ऐकत होते. ती आत शिरताच सर्वांनी तिच्याकडे उदासीन नजरेने पाहिले जणू ती बाहेरून फिरून येत आहे. मग पुन्हा टीव्ही बघू लागले, ज्यात अनेकदा चर्चा होत असे की आजकाल या बायका घराबाहेर कामाला जातात हे फक्त एक निमित्त आहे. जेणेकरून त्या मोकळेपणाने फिरू शकतील आणि काम टाळून फॅशन करू शकतील. म्हणून कामाच्या बहाण्याने बाहेर पडतात. या सर्व गोष्टी ऐकून विभोर वसुच्या नोकरी करण्यावर चिडत असे.
आज विभोरचा मूड गगनाला भिडला होता कारण त्याची बहीण आली होती. वसुने लॅपटॉपची बॅग ठेवली आणि पटकन हात धुवून चहाचे आधन ठेवले. थकवा एवढा होता की जेवण बनवायची हिंमत होत नव्हती. पण बनवायचे तर होते. चहा प्यायल्यावर वसुला जरा फ्रेश वाटत असे. मग तिने विचार केला की कोणाला चहा हवा असेल तर सर्वांना विचारून येऊ.
‘‘आई, विभोर, दीदी तुम्ही चहा घेणार का? मी स्वत:साठी बनवत आहे,’’ तिने विचारले.
‘‘अरे, संध्याकाळचे ७ वाजलेत, ही वेळ आहे का चहा प्यायची? पटकन जेवण बनव आणि हो, आईने अजून औषध घेतले नाही, ते पण घेऊन ये,’’ विभोर म्हणाला.
थकवा आणि तिच्या नवऱ्याच्या कमांडिंग आवाजाने वसुला तोडले. तिला माहित होते की नवऱ्याला नाही वाटत की तिने ऑफिसमध्ये काम करावे. त्याच्या मते स्त्रीने फक्त घरीच काम केले पाहिजे. बाहेर गेल्यावर ती स्वच्छंद होईल. वसु गप्पच राहिली. कोणत्याही परिस्थितीत नोकरी सोडायची नाही हे तिला माहीत होते. तिने आईसाठी औषध आणि पाणी आणून दिले. मग चहा करता-करता जेवणाच्या तयारीला लागली. आता हे प्रकरण वाढवणे तिला योग्य वाटले नाही. शारीरिक थकवा आणि विभोरचे विचार मनाला अस्वस्थ करत होते.
काळ आपल्या गतीने पुढे जाऊ लागला. वसु शांत राहण्याचा प्रयत्न करायची आणि हसत हसत सगळ्यांना उत्तर देत असे. जेव्हा कधी तिच्या चेहऱ्यावर हसू उमटायचे, न जाणे का विभोर विचित्र प्रतिक्रिया द्यायचा आणि अनेकदा उद्धटपणाच्या नावाने तिला विभूषित करत. आज वसु स्वयंपाक करताना गुणगुणायला लागली, गाणी गाताना वसुचा कंटाळाही जात असे आणि मनही हलकं होत असे.
हे एकून विभोर म्हणाला, ‘‘आई, पाहिलंस किती उद्धट आहे! आत्ताच तिला ओरडा पडला आणि आता गात आहे. काही आदरच नाही.’’
वास्तविक, काही वेळापूर्वी विभोर तिच्यावर कपड्यांसाठी ओरडला होता, त्याला तोच शर्ट घालायचा होता जो मळलेला होता. वसु फद्मस्रद्य रविवारीच वॉशिंग मशीन लावायची.
वसुने ते ऐकले. किचनमधून येत म्हणाली, ‘‘मी काय तोंड पाडून फिरत राहू. तुम्हाला तेही आवडणार नाही.’’
असेही तिन्ही भावंडांमध्ये सर्वात लहान असलेली वसु ही खेळकर, आनंदी मुलगी होती.
लग्नाला ४ वर्षे उलटूनही विभोरमध्ये कोणताही बदल झाला नाही. आता वसुला वाटू लागले की तिच्याकडून काही चूक तर नाही ना झाली. वडिलांच्या अनुपस्थितीने विभोरला सभ्य आणि जबाबदार बनवले असेल असे तिला वाटले होते, पण वसुचे विचार तिला चुकीचे ठरवत होते.
सुट्टीचा दिवस होता, सासुचा पाय दुखत होता. काही वेळाने विभोर आला आणि येताच म्हणाला, ‘‘अरे वसु, तू आईसमोर डोक्यावर पदर नाही घेतलास? डोकं टेकवून सासुचे पाय दाबत असलेल्या, तल्लीन झालेल्या वसुला हेसुद्धा कळले नाही की विभोर ऑफिसमधून कधी आला आणि न जाणे कधी तिचा पदर डोक्यावरून निसटला.’’
अचानक विभोरने वसुच्या गालावर जोरात थोबाडीत मारली. वसु कळवळली. ‘‘मी २ मिनिटात तुझा उद्धटपणा ठीक करेन. आईसमोर डोक्यावर पदर नाही, एवढी छोटीशी गोष्टही सांगावी लागेल.’’
वसुने नवऱ्याकडे प्रश्नार्थक-आश्चर्य मिश्रित नजरेने पाहिले. लग्नाच्या इतक्या वर्षांनंतर डोक्यावरील पदराबद्दल बोलले गेले आहे, जे यापूर्वी कधीच बोलले गेले नव्हते. ती स्वत: पदर डोक्यावर ठेवत होती आणि जरी तो पदर निसटला म्हणून त्यासाठी थोबाडीत! तिचे संपूर्ण अस्तित्व डळमळीत झालं होतं.
दु:ख गिळत वसुने सासुकडे पाहिले, कदाचित सासू म्हणेल की ती सेवा करतेय, डोक्यावरून पदर निसटला तर त्यात एवढं काय? पण तिथे शांतता पसरली होती. असे वाटत होते की सासू तिथे नाहीच. वसुला इतक्या परकेपणाची अपेक्षा नव्हती.
तिच्या गालावरील बोटांचे ठसे तिच्या हृदयावर उमटलेले दिसले. ती शांतपणे उठून तिच्या खोलीत आली. आज तिचे सर्व प्रयत्न अयशस्वी झाल्याचे दिसत होते.
वसुच्या मनाने बंड केला की विभोरला काहीच का समजून घ्यायचे नाही. त्याहून वाईट वाटले ते सासुचे गप्प बसणे. वडिलधाऱ्यांनी पहिल्यांदा समजावून सांगितल्यास कदाचित भविष्यात मुलं चुका करत नाहीत. वसुच्या लक्षात आले की आई विभोरला कोणत्याही गोष्टीवर कधीच काही बोलत नाही. हे तिच्यासाठी थोडे विचित्र होते.
दुसऱ्या दिवशी वसु आईशी बोलली, ‘‘आई, काल जेव्हा विभोरने थोबाडीत मारली तेव्हा तुम्ही काहीच का बोलला नाहीत? हे वागणं योग्य होतं का?’’
आईने अगदी स्पष्ट आणि उदासीनपणे उत्तर दिले, ‘‘वसु, मी कधीच कोणाला काही बोलत नाही. त्याचे वडील होते, त्यांनाही कधीच काही बोलले नाही.’’
कदाचित आईलाही कधी बोलता आले नसेल. आता वसुलाच काहीतरी विचार करायचा होता. असे जीवन जगणे कठीण आहे.
‘‘आई, मी काही दिवसांसाठी माझ्या माहेरी जाणार आहे. कृपया विभोरला कळवा.’’
‘‘बेटा, तूच विभोरला सांग,’’ आई म्हणाली, म्हणून वसुने इच्छा नसतानाही विभोरला फोन केला. विभोर कार्यालयात होता. एकदा उचलला नाही तर पुन्हा फोन डायल केला.
काहीही न ऐकता विभोर ओरडू लागला, ‘‘एवढं काय संकट कोसळलं होतं की पुन्हा फोन डायल केला?’’
वसु अगदी शांत आवाजात म्हणाली, ‘‘मी माझ्या माहेरी जात आहे,’’ विभोर काही बोलायच्या आधीच वसुने फोन कट केला. विभोर सवयीने ओरडणार हे वसुला माहीत होते.
कोणतीही प्रतिक्रिया न देता वसु तिच्या माहेरी आली. आत्तापर्यंत वसु सांभाळत असलेली विभोरच्या घरची व्यवस्थाच ढासळू लागली.
‘‘विभोर, माझे औषध संपले.’’
‘‘ठीक आहे, आई.’’
‘‘आणि स्वयंपाकघरातील वस्तू आणि फळेही संपली आहेत,’’ आई हळूच म्हणाली. आत्तापर्यंत सर्व वसु करत होती, हे तिला माहीत होतं. कसे तरी इतके दिवस मोलकरणीच्या मदतीने काढले. वसु गेल्यावर विभोरने वसुला फोन केला नाही. तिने स्वत:च परत यावे असे त्याला अहंकाराने वाटत होते. परंतु आता वसुला विभोरला समजवायचं होतं.
एके दिवशी संध्याकाळी विभोर ऑफिसमधून परतल्यावर बेडवर झोपला. आईने कपाळाला हात लावला तर खूप ताप होता. त्याचे संपूर्ण शरीर तापाने फणफणत होते. त्याची तब्येत बिघडल्याने समस्या वाढू लागल्या.
आज विभोरला वसुची खूप आठवण येत होती. मागच्यावेळी विभोर आजारी पडल्यावर किती सेवा केली होती. तिचे रात्रभर जागणे, ताजा ज्यूस देणे. पण त्याने कधीच वसुचा आदर केला नाही. आता त्याला स्वत:चाच राग आला होता. सर्व काही त्याला अस्वस्थ करत होते.
एकदा बोलण्यासाठी विभोरने फोन उचलला, मग त्याचा इगो समोर आला आणि त्याने न बोलता फोन ठेवून दिला.
दुसऱ्या दिवशी आई म्हणाली, ‘‘बेटा, वसुला घेऊन ये, मीसुद्धा आता तुझी काळजी घेऊ शकत नाही. मी म्हातारी झाली आहे. संधिवाताचा त्रास मला होतो. ती वसु होती जी माझी लसणीच्या तेलाने मालिश करायची म्हणून चालू शकत होते.’’
विभोर काही न बोलता डोके टेकवून बसला होता. त्याचे मनही वसुप्रति आपल्या वागण्याला धिक्कारत होते.
‘‘तू असं डोके झाकवून का बसला आहेस? आज मी विचार करतेय की मी पहिल्यांदा तुला थांबवलं असतं तर कदाचित हे दिवस बघावे लागले नसते,’’ आई जरा चढया आवाजात म्हणाली.
विभोरच्या डोळ्यांसमोर वसुचा निरागस चेहरा तरळत होता. सदैव हसणारी वसु मौन धारण करून उदास राहू लागली होती… तिच्या गैरहजेरीत त्याला याची जाणीव होत होती.
‘‘चल उठ, पुरे झाले. घरची लक्ष्मी परत घेऊन ये. मलाही तिची माफी मागावी लागेल. मीही योग्य गोष्टीची साथ दिली नाही,’’ आई म्हणाली.
विभोरचे डोळे चमकले. खऱ्या दृष्टीने आज तो त्याच्या जोडीदाराला घ्यायला जाणार होता. विभोरने फोन न करता सरप्राईज देण्याचा विचार केला. वसु माहेरी ऑफिसमधून येऊन बागेत चहा पित होती. विभोरला गेटवर उभं बघून तिच्या मनाला आनंद झाला; पण मनात शंकांचे ढग दाटून आले की जर मला घेऊन गेले आणि पूर्वीसारखे वागले तर?
विभोरच्या आवाजाने वसु भानावर आली, ‘‘वसु, तू मला आत यायला सांगणार नाहीस का?’’ आज विभोरच्या आवाजात राग नव्हता तर प्रेम होते.
‘‘हो, विभोर आत या.’’
आत आल्यावर विभोर वसुला म्हणाला, ‘‘वसु, मी वचन देतो, मी यापुढे तुझा अपमान करणार नाही, मी यापुढे टीव्हीवर फालतू गोष्टी पाहणार नाही, खरं तर तू माझी चांगली अर्धांगिनी आहेस. माझ्या बरोबरीची आहेस,’’ आणि विभोरने वसुसमोर हात जोडले.
वसु गंभीर आणि शांत आवाजात म्हणाली, ‘‘येईन मी पण एक अट आहे.’’
‘‘हो, मला तुझ्या सर्व अटी मान्य आहेत,’’ विभोर अधीरतेने म्हणाला.
‘‘नाही, आधी ऐका. विभोर, मुलगी लग्न होऊन सासरी जाते, तेव्हा तिला नवीन घर, नवीन वातावरण आणि सगळ्यांशी जुळवून घेणं खूप अवघड जातं… तुम्हाला याचा अनुभव नाही म्हणून तुम्ही एक महिना माझ्या माहेरी राहा. आपण दोघे इथूनच ऑफिसला जाऊ… मग मी तुमच्यासोबत येईन.’’
विभोरने होकारार्थी मान हलवली. भावी जीवनाचा पाया परिपक्व होण्यासाठी सज्ज होता. अंगणात गंधराजाचा हजारो फुलांचा सुगंध दरवळत होता.
