* नसीम अन्सारी कोचर
जीवनशैली : ‘बेटा, मला डॉक्टरकडे घेऊन जा, माझा रक्तदाब खूप वाढला आहे.’ मुलगा ऑफिसमधून परत येताच सुदर्शन लालने ऑर्डर दिली.
‘तुमचा रक्तदाब किती आहे?’ अमितने त्याच्या वडिलांना विचारले.
‘१६०/१००’ सुदर्शन लालने उत्तर दिले.
‘तुम्ही ते कधी तपासले?’
‘दुपारी.’
‘मला ते पुन्हा एकदा तपासू द्या.’ अमितने त्याच्या वडिलांच्या कपाटातून रक्तदाब मोजण्याचे यंत्र काढताना म्हटले.
सुदर्शन लालचा रक्तदाब १२०/८० झाला. अमित म्हणाला, “बाबा, तुमचा रक्तदाब पूर्णपणे ठीक आहे.”
“पण दुपारी १६०/१०० होता. याचा अर्थ रक्तदाब चढ-उतार होत आहे. बेटा, डॉक्टरांकडून तपासणी करून घेऊया.”
“बाबा, तुमचा रक्तदाब पूर्णपणे ठीक आहे. डॉक्टरकडे अनावश्यकपणे जाण्याची गरज नाही. तो ८०० रुपये शुल्क घेईल आणि ८०० रुपयांची औषधे लिहून देईल, तर तुम्ही पूर्णपणे ठीक आहात.”
पण सुदर्शन लाल यांना वाटले की त्यांचा मुलगा पैसे वाचवण्यासाठी हे बोलत आहे. दुसऱ्या दिवशी त्यांनी स्वतः डॉक्टरकडे जाऊन औषधे लिहून दिली.
असे अनेक वृद्ध लोक आणि अगदी तरुण लोक आहेत ज्यांना भीती वाटते की त्यांच्या शरीरात काहीतरी गडबड आहे. कोरोना साथीनंतर ही भीती खूप वाढली आहे. जर लोकांना थोडासा खोकला आला तर त्यांना वाटू लागते की रक्तसंचय आहे आणि फुफ्फुसांना संसर्ग झाला आहे. मग ते स्वतःच नेब्युलायझरमध्ये औषधे टाकतात आणि श्वास घेण्यास सुरुवात करतात.
पूर्वी, जेव्हा मला खोकला आणि सर्दी व्हायची, तेव्हा माझी आई मला स्वयंपाकघरात ठेवलेले गरम मसाल्यांचे मिश्रण प्यायला द्यायची. सर्व सर्दी निघून जायची. किंवा ती मोहरीच्या तेलात सेलेरी जाळून छाती आणि पाठीला मालिश करायची आणि खोकला निघून जायचा. माझ्यासोबत खेळणाऱ्या आणि अभ्यास करणाऱ्या काही मुलांना वर्षभर नाकातून पाणी येत असे, पण काळजी नव्हती. तेव्हा नेब्युलायझर कुठे होते? फुफ्फुसे ब्लॉक होतील अशी भीतीही नव्हती. ही भीती कोरोनामुळे निर्माण झाली होती आणि लोकांनी नेब्युलायझर आणि स्टीमर विकत घेतले आणि त्यांचे घर त्यांनी भरले. वडीलधारी लोक म्हणायचे की हवामान बदलले की सर्दी आणि खोकला अपरिहार्य आहे. ते चार ते पाच दिवसांत आपोआप बरे होते. पण आपण शिंकताच घाबरतो.
ज्यांना मधुमेह आहे, किंवा ज्यांना नाही, ते देखील दररोज त्यांची साखर तपासताना दिसतात. बाजारात साखर तपासण्यासाठी अनेक कंपन्यांच्या मशीन वेगाने विकल्या जात आहेत. एखाद्याची साखर पातळी थोडी जास्त होताच, ते फक्त केमिस्टच्या दुकानातून साखर तपासणी मशीन आणि स्ट्रिप्स खरेदी करतात आणि त्यावर रक्ताचे थेंब टाकू लागतात.
अमितचे वडील महिन्यातून एकदा त्यांच्या फॅमिली डॉक्टरकडे जायचे आणि ते त्यांचा रक्तदाब आणि साखर तपासायचे. यासाठी त्यांना कधीही औषध घेण्याची गरज पडली नाही. डॉक्टर म्हणाले की या दोन्ही गोष्टी कमी-अधिक प्रमाणात होतात. तुम्ही खाण्यापिण्याने ते नियंत्रित करू शकता. जर तुम्ही काळजीत असाल, तुम्ही कुठूनतरी लांब चालत असाल किंवा हवामान गरम असेल तर रक्तदाब थोडा वाढतो. जेव्हा ताण कमी होतो आणि मन शांत असते तेव्हा ते आपोआप सामान्य होते. हे असे आहे जसे धावल्यानंतर हृदयाचे ठोके वाढतात आणि विश्रांती घेतल्यानंतर सामान्य होतात. त्याचप्रमाणे, अन्न खाल्ल्यानंतर किंवा जास्त गोड खाल्ल्यानंतर रक्तातील साखर थोडी वाढते. पण याचा अर्थ असा नाही की तुम्ही डॉक्टरकडे धावत जावे किंवा दररोज सकाळी आणि संध्याकाळी तुमचा रक्तदाब आणि साखर तपासत राहावे.
पूर्वी, घरात एकच थर्मामीटर असायचा. जर एखाद्याला ताप आला असेल तर आम्ही ते मोजायचो जेणेकरून आम्ही डॉक्टरांना सांगू शकू. पण आज आम्ही आमच्या घरातील कपाटांमध्ये बीपी मशीन, साखर मशीन, नेब्युलायझर, ऑक्सिजन मोजण्याचे यंत्र, वजन यंत्र, स्टीमर, इलेक्ट्रिक गरम पाण्याच्या पिशव्या, मसाज उपकरणे, डिजिटल थर्मामीटर, ग्लुकोमीटर आणि इतर अनेक वैद्यकीय उपकरणांनी भरले आहे. जणू काही ते घर नसून केमिस्टचे दुकान आहे. आता आम्ही ते विकत घेतले आहे, आम्ही ते वापरतो आणि ताणतणावामुळे खूप आजारी पडतो.
अभिषेकचे वडील केमिस्ट आहेत. अभिषेक कधीकधी त्याच्यासोबत दुकानात बसायचा. त्याच्याकडे फार्माची कोणतीही पदवी नाही, तरीही त्याने त्याच्या वडिलांसाठी चांगले उत्पन्न मिळवले. प्रत्यक्षात अभिषेकचे वडील फक्त औषधे विकायचे, परंतु अभिषेकने कोरोनाच्या काळात अनेक प्रकारच्या वैद्यकीय उपकरणांनी त्याचे केमिस्ट दुकान भरले आणि ती दुप्पट किमतीत विकून खूप कमाई केली. कोरोनाच्या काळात लोकांना डॉक्टर आणि पॅथॉलॉजी लॅबमध्ये जाणे कठीण झाले होते, म्हणून अभिषेकने आपत्तीत त्याच्या ग्राहकांमध्ये नवीन वैद्यकीय उपकरणांबद्दल बढाई मारून संधी शोधली. सोशल मीडियावर खूप सक्रिय असलेल्या अभिषेकने ऑनलाइन ग्राहकांची संख्याही वाढवली आहे. त्याच्याकडे प्रत्येक आजार तपासण्यासाठी काही ना काही साधन होते. त्याचे वडील त्याचे व्यावसायिक कौशल्य पाहून थक्क झाले. कोरोना काळानंतर अभिषेकने वैद्यकीय उपकरणांचा घाऊक व्यवसाय सुरू केला आहे.
अमितच्या वडिलांसारखे लोक अभिषेकसारख्या लोकांच्या कामात अडकतात आणि त्यांचे पैसे आणि मनःशांती दोन्ही गमावतात. अमितचे वडील शारीरिकदृष्ट्या खूप तंदुरुस्त आहेत. परंतु दिवसभर YouTube वर विविध प्रभावकांकडून आरोग्याशी संबंधित गोष्टींचा प्रचार पाहून आणि ऐकून तो स्वतःला आजारी समजू लागला आहे. त्याने जगभरातून वैद्यकीय उपकरणे खरेदी करून त्याचे बेडरूमचे कपाट भरले आहे आणि दररोज त्याचे साखर, रक्तदाब, ऑक्सिजन, वजन इत्यादी मोजत राहतो. तो फिरायला परत येईल आणि त्याचे रक्तदाब तपासण्यासाठी बसेल. अशा परिस्थितीत, रक्तदाब वाढलेला दिसणे साहजिक आहे. यामुळे ते तणावग्रस्त होतात आणि स्वतःला आजारी समजू लागतात.
घरगुती वैद्यकीय उपकरणांची बाजारपेठ सतत वाढत आहे. याचे एक कारण म्हणजे लोकांचे सरासरी वय वाढले आहे. पूर्वी जिथे लोक ६०-६५ वर्षे जगत होते, तिथे आता आयुर्मान ८०-८५ वर्षे झाले आहे. म्हणजेच समाजात वृद्धांची संख्या वाढत आहे. आता लोकांकडे खर्च करण्यासाठी पूर्वीपेक्षा जास्त पैसे आहेत. याशिवाय, बरेच लोक वृद्धापकाळात एकटे जीवन जगत आहेत. मग YouTube आणि Facebook ने लोकांच्या विचारसरणीवर वाईट परिणाम केला आहे. विशेषतः वृद्ध लोक. ते सोशल मीडियावरील प्रभावशाली लोकांच्या शब्दांना पूर्णपणे खरे मानू लागले आहेत. सोशल मीडियावरील जाहिरातींद्वारे त्यांना नवीन उत्पादनांची माहिती मिळत आहे. अशा परिस्थितीत, त्यांना वाटते की डॉक्टरकडे जाऊन वारंवार शरीर तपासणी करण्याऐवजी, उपकरणे खरेदी करणे आणि घरी सर्व चाचण्या करणे चांगले. बरेच लोक चाचण्या केल्यानंतर सोशल मीडियावर औषधे देखील शोधतात. ही परिस्थिती खूपच धोकादायक आहे.
