* सोनिया राणा
केस प्रत्यारोपण : आजच्या काळात केस गळणे, टक्कल पडणे आणि कमकुवत केसांची समस्या सामान्य आहे. ही समस्या विशेषतः तरुणांमध्ये वेगाने वाढत आहे. यामागे वाढते प्रदूषण, खराब जीवनशैली, ताणतणाव, झोपेचा अभाव, निरोगी अन्नाचा अभाव, आनुवंशिकता आणि जंक फूडची आवड अशी अनेक कारणे आहेत.
सोशल मीडियावरील ‘परफेक्ट लूक’च्या दबावामुळे, तरुणाई कॉस्मेटिक उपचारांकडे अधिकाधिक आकर्षित होत आहे, त्यापैकी एक म्हणजे केस प्रत्यारोपण. त्याला केस पुनर्संचयित करणे किंवा केस बदलणे असेही म्हणतात.
तथापि, केस प्रत्यारोपण ही एक शस्त्रक्रिया प्रक्रिया आहे, जी योग्य पद्धतीने आणि अनुभवी डॉक्टरांच्या देखरेखीखाली केल्यास प्रभावी ठरू शकते. परंतु यामध्ये थोडीशी निष्काळजीपणा गंभीर परिणाम देऊ शकतो. त्यामुळे मृत्यू देखील होऊ शकतो.
अलिकडेच कानपूरमध्ये केस प्रत्यारोपण केलेल्या २ जणांच्या मृत्यूची प्रकरणे समोर आली आहेत. अशा परिस्थितीत, या प्रक्रियेबद्दल जागरूकता पसरवणे खूप महत्वाचे आहे. जर तुम्हाला टक्कल पडण्याचा त्रास होत असेल तर त्यासाठी कोणतेही उपाय करू नका असे आम्ही म्हणत नाही. तुमचे व्यक्तिमत्व सुधारण्याचा तुम्हाला पूर्ण अधिकार आहे, परंतु केस प्रत्यारोपणापूर्वी त्यासंबंधीची सर्व माहिती मिळवणे महत्त्वाचे आहे.
केस प्रत्यारोपण म्हणजे काय?
केस प्रत्यारोपण ही एक शस्त्रक्रिया आहे, ज्यामध्ये डोक्याच्या कोणत्याही भागातून केसांची मुळे (फॉलिकल्स) काढून टाकली जातात आणि टक्कल पडलेल्या किंवा पातळ केस असलेल्या भागात प्रत्यारोपण केली जातात. जेव्हा केस गळणे आणि टक्कल पडण्याशी झुंजणाऱ्या तरुणांनी केस वाढवण्यासाठी सर्व उपाय करून पाहिले आहेत, तेव्हा केस प्रत्यारोपण शेवटचा आणि कायमचा पर्याय म्हणून दृश्यात एक वीर प्रवेश करते.
केस प्रत्यारोपणाचे किती प्रकार आहेत
फॉलिक्युलर युनिट प्रत्यारोपण (FUT) : यामध्ये, डोक्याच्या मागील बाजूस एक चीरा देऊन त्वचेची पातळ पट्टी काढून टाकली जाते, ज्यामध्ये हजारो केसांचे कूप असतात. त्या त्वचेच्या पट्टीला सूक्ष्मदर्शकाच्या मदतीने अनेक लहान ग्राफ्ट्स (फॉलिक्युलर युनिट्स) मध्ये विभागले जाते, ज्यामध्ये १ ते ४ केसांची मुळे असतात. ज्या ठिकाणी केस कमी किंवा अजिबात नसतात त्या ठिकाणी लहान छिद्रे करून हे स्किन ग्राफ्ट्स लावले जातात. नंतर त्वचेला टाके दिले जातात आणि काही आठवड्यांत तिथे केस वाढू लागतात. तथापि, यामध्ये डोक्याच्या मागच्या बाजूला असलेला लांब कट बरा होण्यास वेळ लागतो आणि टाके बरे होईपर्यंत व्यक्तीला झोपायलाही त्रास होतो. कटचे चिन्ह देखील बराच काळ दिसून येते.
फॉलिक्युलर युनिट एक्सट्रॅक्शन (FUE) : यासाठी, सर्वप्रथम तो भाग ट्रिम केला जातो म्हणजेच केसांची लांबी कमी केली जाते, जिथून केस काढायचे आहेत. नंतर मायक्रो पंच टूलच्या मदतीने केसांची मुळे (फॉलिक्युलर युनिट्स) काढली जातात. यामध्ये, सर्जिकल स्ट्रिप काढली जात नाही, म्हणून लांब कट केला जात नाही. यातील आणखी एक चांगली गोष्ट म्हणजे केस केवळ डोक्यावरूनच नाही तर दाढी, छाती, पोट आणि प्यूबिक एरियासारख्या शरीराच्या इतर भागांमधून देखील काढता येतात. यामध्ये, केस जिथून घेतले जातात तिथून म्हणजेच दात्याच्या भागातून बरे होण्यासाठी लागणारा वेळही कमी असतो.
आता प्रश्न येतो की, कोणत्या लोकांनी केस प्रत्यारोपणासाठी जावे? तर ज्या लोकांनी केसांच्या वाढीच्या इतर पद्धती वापरून पाहिल्या आहेत आणि ज्यांना कोणताही परिणाम मिळत नाही, ज्यांचे केस डोक्याच्या सुमारे ५०% केस गळले आहेत, केस गळण्याची समस्या कायमची आणि अनुवांशिक आहे, डोक्याच्या मागील भागात म्हणजेच दात्याच्या भागात केस आहेत आणि वय २५ वर्षांपेक्षा जास्त आहे.
केस प्रत्यारोपण कोणी करू नये?
मधुमेहाच्या रुग्णांमध्ये जखमा बरे होण्याची प्रक्रिया मंद असते, ज्यामुळे संसर्गाचा धोका वाढतो.
हृदयरोग्यांनी ही शस्त्रक्रिया हृदयरोगतज्ज्ञांच्या देखरेखीखाली करावी, कारण भूल किंवा अँटीबायोटिक्समुळे ऍलर्जी होऊ शकते. शस्त्रक्रियेपूर्वी सर्व ऍलर्जी चाचण्या करून घेणे महत्वाचे आहे.
अलोपेसिया एरियाटा, जो एक ऑटोइम्यून रोग आहे ज्यामध्ये संपूर्ण शरीरातून केस गळू लागतात, किंवा लाइकेन प्लॅनो पिलारिससारख्या टाळूच्या आजार असलेल्या लोकांमध्ये केस प्रत्यारोपण यशस्वी होत नाही. ही प्रक्रिया कमकुवत रोगप्रतिकारक शक्ती असलेल्या लोकांसाठी देखील हानिकारक असू शकते.
रक्त गोठणे किंवा रक्त गोठण्याचा आजार असलेल्या लोकांनी देखील प्रत्यारोपणापासून दूर राहावे. २५ वर्षांपेक्षा कमी वयाच्या लोकांनी प्रत्यारोपणापासून अंतर ठेवावे.
शस्त्रक्रियेपूर्वी घ्यावयाची खबरदारी
- अनुभवी आणि प्रमाणित केस प्रत्यारोपण सर्जनचा सल्ला घ्या.
- डॉक्टरांची पात्रता, अनुभव आणि वृद्ध रुग्णांचे पुनरावलोकन जाणून घ्या.
- तुमच्या आरोग्याची स्थिती, अॅलर्जी आणि औषधांबद्दल संपूर्ण माहिती डॉक्टरांना द्या.
- अॅलेन्सेसिया किंवा औषधांवर कोणतीही प्रतिक्रिया येऊ नये म्हणून अॅलर्जी चाचणी करून घ्या.
- क्लिनिकमध्ये आपत्कालीन सुविधा, निर्जंतुकीकरण आणि ऑक्सिजन सपोर्ट उपलब्ध असावा.
- अॅलेन्सेसिया दरम्यान तज्ञ उपस्थित असले पाहिजेत.
- शस्त्रक्रियेपूर्वी, कोणताही तंत्रज्ञ किंवा सल्लागार नसावा, परंतु डॉक्टरांनी तुम्हाला मार्गदर्शन करावे.
केस प्रत्यारोपणानंतर केस कधी वाढतात?
- १०-२०% केस ३ ते ४ महिन्यांत वाढतात.
- ५०% वाढ ६ महिन्यांत होते.
- ८ ते ९ महिन्यांत सुमारे ८०% निकाल दिसतात.
- बहुतेक प्रकरणांमध्ये, १२ महिन्यांत १००% वाढ होते.
तथापि, हा काळ प्रत्येक व्यक्तीच्या शरीरावर, त्वचेवर आणि फॉलिकल्सच्या क्षमतेवर अवलंबून असतो.
प्रत्यारोपणानंतर कोणती खबरदारी घ्यावी
- शस्त्रक्रियेनंतर काही दिवस थंडीत राहणे.
- शस्त्रक्रियेनंतर काही दिवस सरळ झोपू नका, कुशीवर झोपा आणि डोके वर ठेवा. शस्त्रक्रियेपूर्वी मेहंदी लावू नका किंवा केस रंगवू नका. डोक्यावर तेल किंवा जेल लावून शस्त्रक्रियेसाठी जाऊ नका. शस्त्रक्रियेपूर्वी केस आणि टाळू स्वच्छ आणि धुतले पाहिजेत.
- जर तुमचा दुसऱ्या शहरात उपचार झाला असेल, तर ज्या शहरात प्रत्यारोपण झाले आहे त्याच शहरात २-३ दिवस राहा.
- क्लिनिकमध्ये जाऊनच पहिली पट्टी काढा. डॉक्टरांच्या देखरेखीखाली क्लिनिकमध्ये पहिले केस धुवा.
- केसांना सलाईन स्प्रे करा, स्पर्श करणे किंवा खाज सुटणे टाळा.
- थेट सूर्यप्रकाशात जाणे टाळा, बाहेर जाताना सर्जिकल कॅप घाला. १०-१५ दिवसांनी हेल्मेट किंवा सामान्य कॅप घाला.
- केस धुण्यासाठी, फक्त त्यावर शाम्पूचे पाणी घाला, ते घासू नका. डोके उघडे ठेवू नका. जखमा बऱ्या होईपर्यंत डोके सर्जिकल कॅप किंवा सुती कापडाने झाकून ठेवा.
- प्रत्यारोपणाच्या ठिकाणी माश्या आणि डासांना बसू देऊ नका.
- कमीत कमी २ आठवडे पोहणे टाळा. तसेच प्रत्यारोपणानंतर किमान १० दिवस जास्त व्यायाम करण्यापासून दूर रहा.
- अल्कोहोल आणि सिगारेटचे सेवन टाळणे चांगले. डॉक्टरांनी सांगितलेले अँटीबायोटिक्स वेळेवर घ्या. शस्त्रक्रियेच्या २४ तास आधी डॉक्टरांना न सांगता कोणतेही औषध घेऊ नका.
केस प्रत्यारोपणाचे दुष्परिणाम
तथापि, प्रत्यारोपणाची प्रक्रिया सामान्यतः सुरक्षित मानली जाते, परंतु काही सौम्य आणि तात्पुरते दुष्परिणाम होऊ शकतात.
डोक्यावर कोरडे जखमा किंवा खरुज, सौम्य खाज सुटणे किंवा जळजळ होणे, बधीरपणा किंवा मुंग्या येणे, सौम्य डोकेदुखी किंवा अस्वस्थता, सूज किंवा घट्टपणाची भावना इत्यादी लक्षणे सहसा काही आठवड्यांत स्वतःहून बरी होतात. परंतु जर कोणतीही सुधारणा झाली नाही तर ताबडतोब डॉक्टरांशी संपर्क साधणे आवश्यक आहे.
केस प्रत्यारोपण किती धोकादायक असू शकते?
एका अभ्यासानुसार, केस प्रत्यारोपणाच्या ४.७% प्रकरणांमध्ये नकारात्मक परिणाम दिसून आले. जरी संख्या कमी असली तरी, त्यात प्रतिक्रिया, संसर्ग आणि सेप्सिससारख्या केसांचा समावेश आहे, जे प्राणघातक ठरू शकतात.
कानपूरची घटना हे याचे एक उदाहरण आहे की आवश्यक वैद्यकीय तपासणी आणि खबरदारी न घेता केलेली केस प्रत्यारोपण शस्त्रक्रिया जीवघेणी ठरू शकते. अशा परिस्थितीत, फक्त स्वस्त ऑफर पाहून घाईघाईने पावले उचलू नका.
आजच्या काळात केस प्रत्यारोपण ही एक सामान्य कॉस्मेटिक शस्त्रक्रिया बनली आहे. परंतु त्याच्या गुंतागुंती सामान्य मानणे योग्य नाही. म्हणून, ते करण्यापूर्वी, प्रत्येक व्यक्तीने त्याच्या आरोग्याची स्थिती, प्रक्रियेचे तपशील, डॉक्टरांची पात्रता आणि क्लिनिकची विश्वासार्हता याची सखोल चौकशी करावी.
केसांच्या इच्छेमध्ये कोणतीही घाई किंवा निष्काळजीपणा घातक ठरू शकतो. आपण सतर्क राहणे, योग्य माहिती गोळा करणे आणि गरज पडल्यास पर्यायी पद्धतींचा अवलंब करणे महत्वाचे आहे. जीवन केसांपेक्षा जास्त आहे, म्हणून तुमचा निर्णय सुज्ञपणे घ्या.
