* गरिमा पंकज
मधुमेह ही अशी स्थिती आहे जेव्हा तुमच्या शरीरातील रक्तातील साखरेची (ग्लुकोज) पातळी खूप जास्त होते. जेव्हा तुमचे स्वादुपिंड पुरेसे इंसुलिन तयार करत नाही किंवा तुमचे शरीर इन्सुलिनच्या प्रभावांना योग्य प्रतिसाद देत नाही तेव्हा ते विकसित होते. मधुमेह कोणत्याही वयाच्या व्यक्तीला होऊ शकतो. यावर योग्य उपचार न केल्यास त्याचा शरीराच्या अनेक भागांवर परिणाम होऊन इतर आजार होऊ शकतात. काही सोप्या उपायांनी मधुमेहाची गुंतागुंत टाळता येते.
चला, मरींगो एशिया हॉस्पिटल गुरुग्रामचे डॉ. शिबल भट्टाचार्य यांच्याकडून जाणून घेऊया की त्याची गुंतागुंत कशी टाळता येईल :
नियमितपणे रक्तातील साखर तपासा
मधुमेहाची गुंतागुंत टाळण्यासाठी, तुम्ही तुमच्या रक्तातील साखरेची पातळी नियमितपणे तपासत राहणे सर्वात महत्त्वाचे आहे. तुमच्या रक्तातील साखरेची चाचणी करून तुम्हाला कळेल की तुमची साखरेची पातळी योग्य आहे की नाही. जर ते सामान्य पातळीपेक्षा जास्त असेल तर तुम्हाला ते नियंत्रित करण्यासाठी पावले उचलावी लागतील.
रक्तातील साखर तपासण्यासाठी घरच्या घरी ग्लुकोमीटर वापरता येते. याशिवाय वेळोवेळी डॉक्टरांचा सल्ला घेणेही गरजेचे आहे. साखर नियंत्रित करण्यासाठी डॉक्टर तुम्हाला आवश्यक औषधे आणि आहार योजना देऊ शकतात.
योग्य आहाराचे पालन करा
मधुमेही रुग्णांनी आपल्या खाण्यापिण्याची विशेष काळजी घ्यावी. अनियंत्रित खाण्याने साखरेची पातळी वाढू शकते, ज्यामुळे अनेक प्रकारच्या समस्या उद्भवू शकतात. त्यामुळे मधुमेहाच्या रुग्णांनी संतुलित आणि सकस आहार पाळावा.
फायबर युक्त अन्न खा : संपूर्ण धान्य, भाज्या आणि फळे यांसारखे फायबरयुक्त अन्न खाल्ल्याने साखरेची पातळी नियंत्रणात राहते.
प्रथिनांचे प्रमाण वाढवा : डाळी, अंडी, मासे आणि दही यांसारख्या प्रथिनयुक्त आहारामुळे शरीराला ऊर्जा मिळते आणि साखरही नियंत्रणात राहते.
गोड खाणे कमी करा : गोड पदार्थ खाल्ल्याने साखरेची पातळी झपाट्याने वाढते. त्यामुळे मिठाई, साखरयुक्त पेये आणि पॅकेज केलेले पदार्थ टाळा.
लहान भागांमध्ये अन्न खा : दिवसातून 5-6 वेळा लहान जेवण खाल्ल्याने रक्तातील साखरेची पातळी स्थिर राहते.
नियमित व्यायाम करा
व्यायामाने शरीरातील साखरेची पातळी नियंत्रणात राहते आणि वजनही नियंत्रणात राहते. मधुमेहाच्या रुग्णांनी नियमित व्यायाम करणे खूप गरजेचे आहे. व्यायामामुळे रक्तातील साखरेवर नियंत्रण तर राहतेच पण त्यामुळे हृदय, फुफ्फुसे आणि शरीरातील इतर अवयवही निरोगी राहतात.
वेगवान चालणे : दररोज ३० मिनिटे वेगाने चालण्याची सवय लावा. त्यामुळे शरीरात इन्सुलिनचा योग्य वापर होतो.
योग आणि ध्यान : योग आणि ध्यानामुळे तणाव कमी होतो, ज्यामुळे साखरेची पातळी नियंत्रणात राहते. प्राणायाम आणि हलकी योगासने देखील मधुमेही रुग्णांसाठी फायदेशीर आहेत.
स्ट्रेंथ ट्रेनिंग : हलके वजन उचलल्याने स्नायूंची ताकद वाढते आणि शरीरात साखरेचे सेवन होते, ज्यामुळे रक्तातील साखर नियंत्रणात राहते.
तणाव टाळा
मधुमेहाच्या रुग्णांसाठी ताण हा मोठा शत्रू आहे. जेव्हा आपण तणावाखाली असतो तेव्हा शरीरात कोर्टिसोल नावाच्या हार्मोनची पातळी वाढते ज्यामुळे रक्तातील साखर वाढू शकते. त्यामुळे तणाव टाळणे गरजेचे आहे.
ध्यान करा : ध्यान केल्याने मानसिक शांती मिळते आणि तणाव कमी होतो.
चांगली झोप घ्या : पुरेशी आणि गाढ झोप शरीराला विश्रांती देते, ज्यामुळे तणाव कमी होतो.
आवडत्या क्रियाकलापांमध्ये सहभागी व्हा : तुम्हाला आनंद देणाऱ्या गोष्टींचा समावेश करा, जसे की वाचन, संगीत ऐकणे किंवा चित्रकला.
औषधे योग्यरित्या घ्या
मधुमेहावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी अनेकदा औषधांची गरज भासते. तुम्ही तुमची औषधे वेळेवर आणि डॉक्टरांच्या सूचनेनुसार घ्या. जर तुम्ही औषधे नीट घेतली नाहीत त्यामुळे रक्तातील साखरेची पातळी असामान्य होऊ शकते आणि त्यामुळे गुंतागुंत होण्याचा धोका वाढतो.
तुमच्या डॉक्टरांकडून नियमित तपासणी करा : तुमच्या औषधांचा योग्य डोस आणि परिणाम जाणून घेण्यासाठी वेळोवेळी तुमच्या डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.
इन्सुलिनचा योग्य वापर करा : जर तुम्हाला इन्सुलिन घ्यायचे असेल तर ते योग्य आणि वेळेवर घ्या.
धूम्रपान आणि मद्यपान टाळा
मधुमेहाच्या रुग्णांसाठी धूम्रपान आणि मद्यपान दोन्ही अत्यंत घातक ठरू शकतात. धूम्रपानामुळे हृदयविकार, फुफ्फुसाचे आजार आणि मज्जातंतूंचे नुकसान होऊ शकते, तर जास्त प्रमाणात मद्यपान केल्याने रक्तातील साखरेची पातळी अस्थिर होऊ शकते.
धूम्रपान सोडा : जर तुम्ही धूम्रपान करत असाल तर ताबडतोब बंद करा. यामुळे मधुमेहाची गुंतागुंत टाळण्यास मदत होईल.
अल्कोहोलचे सेवन करू नका : जर तुम्ही अल्कोहोल घेत असाल तर लगेच सोडून द्या.
